ఎవరేం చేసినా.. భారత్, రష్యా సంబంధాలు మారవా?
మాస్కో, టెహ్రాన్ తో దోస్తీ చేసే దేశాలపై తీవ్ర ఆంక్షలు విధించే యోచనలో యూఎస్
భారత్- రష్యా సంబంధాలను వాషింగ్టన్ ఇంకా అనుమానిస్తూనే ఉంది. శుక్రవారం మధ్యాహ్నం సమయంలో ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ- రష్యా అధ్యక్షుడు వ్లాదిమిర్ పుతిన్ మధ్య ఢిల్లీలో సుదీర్ఘ చర్చలు జరిగాయి. అయితే ఇరాన్ ను, రష్యాను తీవ్రంగా శిక్షించే ఉద్దేశ్యంతో ఉన్న యూఎస్ ఇప్పటికే సెనేట్‌లో ఆమోదం పొందిన ఒక అమెరికా ఆంక్షల బిల్లు చట్టంగా మారితే, ఈ సంబంధాలను కొనసాగించడం మరింత కష్టతరం చేసే ప్రమాదం ఉంది.
అమెరికా సెనేట్‌లో 86-11 ఓట్ల భారీ మెజారిటీతో ఆమోదం పొందిన 'లిండ్సే గ్రాహం రష్యా, ఇరాన్‌లపై ఆంక్షల చట్టం' (Sanctioning Russia and Iran Act), రష్యా చమురును ప్రధానంగా కొనుగోలు చేసే దేశాలపై శిక్షాత్మక సుంకాలను విధించే అధికారాన్ని అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్‌కు కల్పిస్తుందని వార్తలు వస్తున్నాయి.
రష్యాకు భారత్, చైనా రెండు అతిపెద్ద వినియోగదారులు. అమెరికా చైనా విషయంలో పెద్దగా ఏమీ చేయలేని స్థితిలో ఉన్నప్పటికీ, భారత్ విషయం పూర్తిగా భిన్నంగా వ్యవహరిస్తోంది.
భారీ ఆంక్షలు...
అమెరికా ఆదేశాలను పాటించనందుకు, న్యూఢిల్లీ 100 శాతం భారీ సుంకంతో లక్ష్యంగా మారే ప్రమాదం ఉంది. ఈ బిల్లు ఇంకా ప్రతినిధుల సభలో ఆమోదం పొందాల్సి ఉంది. కానీ డెమోక్రటిక్ పార్టీలోని ప్రగతిశీల వర్గం దీనిపై ఉత్సాహంగా లేకపోవడంతో, ఇది సభలోనే నిలిచిపోయే అవకాశం ఉంది.
ఇది ఏ వైపు మొగ్గు చూపుతుందో ఇంకా ఎటువంటి హామీ లేదు. అయితే, ఈ ముప్పు భారత్ కు మాస్కోతో ఉన్న సంబంధాలు ఎంతగా సంక్లిష్టంగా మారాయో గుర్తుచేస్తుంది. భారత్ ప్రస్తుతం రష్యా చమురును కొనుగోలు చేస్తూనే ఉంది. ఆగస్టులో జరిగిన చమురు కొనుగోళ్లలో దాదాపు 50 శాతం రష్యా నుండే జరిగాయి.
రష్యా నుంచి వైదొలగడం న్యూఢిల్లీకి ఇప్పటికి సాధ్యం కాదు. ఇంధన కొనుగోళ్లతో పాటు, భారత్ కు మాస్కోతో సన్నిహిత రక్షణ సంబంధాలు ఉన్నాయి. మన రక్షణ సంబంధాలలో రష్యా ఒకప్పటిలా ఉన్న కేంద్ర స్థానాన్ని ఇప్పుడు ఆక్రమించకపోవచ్చు, కానీ సైనిక పరికరాలు, విడి భాగాలు, నిర్వహణ, సర్వీసింగ్‌లో సంబంధాలు ఇంకా లోతుగానే కొనసాగుతున్నాయి.
రక్షణకు మించి ఒక పెద్ద వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యం ఇరుపక్షాల సొంతం. పాత సమీకరణాలు విచ్ఛిన్నమవుతూ ప్రపంచం అస్థిరంగా ఉన్న సమయంలో, మాస్కోను భారత్ పక్షాన ఉంచుకోవడం న్యూఢిల్లీ వ్యూహాత్మక ఎంపికలను పెంచుతుంది. "ప్రపంచం ఉన్న ఈ భౌగోళిక రాజకీయ సంక్షోభ సమయంలో, భారత్ అమెరికాపై ఆధారపడటం కష్టమవుతుంది," అని ఆర్థికవేత్త బిస్వజిత్ ధర్ అంటున్నారు.
ట్రంప్ ప్రభావం..
ఒకవేళ అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ అనుకున్నది జరిగితే, భారత్ ప్రతిదీ అమెరికా నుండే కొనుగోలు చేయాలి. మోదీ ప్రభుత్వం తొలి సంవత్సరాల్లో అమెరికా వైపు మొగ్గు చూపినట్లు కనిపించినప్పటికీ, ట్రంప్ రెండో పదవీకాలం వాస్తవ పరిస్థితిని కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపడంతో వాస్తవం గ్రహించింది.
ఆయన విధించిన సుంకాలు, ఆపరేషన్ సిందూర్ తర్వాత భారత్-పాకిస్తాన్ మధ్యవర్తిత్వం వహిస్తానన్న ఆయన పదేపదే చేసిన వాదనలు, మిత్రదేశాల పట్ల ఆయన అనుసరిస్తున్న లావాదేవీల ధోరణి వంటివి, తన వ్యూహాత్మక ఆశలన్నీ అమెరికాపైనే పెట్టుకునే విషయంలో భారత్ ను మరింత అప్రమత్తం చేశాయి.
భారత్ ఇప్పుడు చాలా ఎక్కువ జాగ్రత్తగా ఉంది. ట్రంప్ ప్రవర్తన రోజురోజుకీ అనూహ్యంగా మారుతోంది. భారత్ ను పక్కన పెడితే, ట్రంప్ తన సన్నిహిత యూరోపియన్ మిత్రదేశాలను సైతం సామంతులుగా చూస్తున్నారు. "ఇతర దేశాల సంగతి పక్కన పెడితే, అమెరికా ఇప్పుడు తన సన్నిహిత నాటో మిత్రదేశాలతో కూడా సంబంధాలను సామంతులుగా మార్చుకుంటోంది. అన్ని దేశాలకు అమెరికాతో సంబంధాలు అసమానంగా ఉన్నాయి," అని ప్రముఖ విదేశాంగ విధాన విశ్లేషకురాలు, జేఎన్‌యూ మాజీ ప్రొఫెసర్ అనురాధ చెనోయ్ అంటున్నారు.
ఈ పరిస్థితులలో, రష్యా గతం అని, భవిష్యత్తు కోసం భారత్ అమెరికా, పశ్చిమ దేశాల వైపు చూడాలని నమ్మే వ్యతిరేకులు వెనకడుగు వేస్తున్నారు.
మాస్కో ఎందుకు ముఖ్యం?
న్యూఢిల్లీకి మాస్కో ముఖ్యమైనది కావడానికి మరో కారణం కూడా ఉంది. సాంప్రదాయకంగా, భారత్ విభేదించినా కూడా, ఆ విభేదానికి సంబంధమే బందీ కాకుండా ఉండగలిగే కొన్ని ప్రధాన శక్తులలో రష్యా ఒకటి.
వాషింగ్టన్‌తో దేశ సంబంధాలు నానాటికీ లావాదేవీలకే పరిమితమవుతున్న తరుణంలో ఆ స్వేచ్ఛ చాలా ముఖ్యం. భారత్ కు ఆధారపడటానికి బహుళ సంబంధాలు ఉన్నప్పుడే వ్యూహాత్మక స్వయంప్రతిపత్తికి అర్థం ఉంటుంది, కేవలం చమురు కొనుగోళ్లకు మాత్రమే పరిమితమైన రష్యా సంబంధం దానిని అందించలేదు.
మాస్కోకు కూడా ఈ సంబంధం అంతే విలువైనది. పుతిన్‌ను మోదీ ఆలింగనం చేసుకోవడం, పశ్చిమ దేశాలు కోరుకుంటున్నంతగా రష్యా ఏకాకిగా లేదని బహిరంగంగా చాటిచెప్పింది. అనేక పశ్చిమ దేశాల రాజధానులు రష్యా అధ్యక్షుడిని ఏకాకిని చేయడానికి ప్రయత్నిస్తున్న తరుణంలో, పుతిన్, మోదీ ఈ సంబంధాన్ని "ప్రత్యేక, విశేషాధికార వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యం"గా కీర్తించడం గణనీయమైన రాజకీయ బరువును కలిగి ఉంది.
విస్తృత అజెండా...
మోదీ, పుతిన్‌ల మధ్య నేటి చర్చలు అనేక అంశాలను స్పృశించాయి. "పశ్చిమ ఆసియా, నల్ల సముద్ర ప్రాంతాలలో సముద్ర వాణిజ్యం, భారత నావికుల భద్రతపై ప్రభావం చూపిన సంఘర్షణలతో సహా, పరస్పర ఆసక్తి ఉన్న కీలక ప్రాంతీయ, ప్రపంచ సమస్యలపై నాయకులు తమ దృక్పథాలను పంచుకున్నారు" అని సమావేశం అనంతరం విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ విడుదల చేసిన ఒక ప్రకటనలో పేర్కొంది.
"సంఘర్షణలను పరిష్కరించడంలో చర్చలు, దౌత్యమే మార్గమని, శాంతి ప్రయత్నాలకు సాయం చేయడానికి భారత్ సిద్ధంగా ఉందని ప్రధానమంత్రి మరోసారి పునరుద్ఘాటించారు." న్యూఢిల్లీ శాంతి స్థాపనకు ప్రయత్నించవచ్చనే వార్తల నేపథ్యంలో మోదీ కొంతకాలంగా ఈ విషయాన్ని పునరావృతం చేస్తున్నారు.
ద్వైపాక్షిక ఎజెండా చాలా విస్తృతమైనది. రక్షణ రంగం ఒక ముఖ్యమైన అంశంగా కొనసాగుతోంది. రష్యాకు చెందిన సు-57 యుద్ధ విమానాలను కొనుగోలు చేయడం, బ్రహ్మోస్ క్షిపణి వ్యవస్థను ఆధునీకరించడం వంటి అంశాలపై చర్చలు కొనసాగుతున్నట్లు సమాచారం.
రష్యా వద్ద ఉన్న భారీ రూపాయి మిగులు సమస్యను కూడా ఇరుపక్షాలు ఎదుర్కొంటున్నాయి. భారత్ లోని రష్యా ప్రాజెక్టుల కోసం ఈ రూపాయి నిల్వలను ఉపయోగించుకోవాలనే చర్చ జరుగుతోంది. కార్మిక చలనశీలత (లెటర్ మొబిలిటీ) అనేది ఇరుపక్షాలు మార్గాన్ని సుగమం చేసుకోవాలని చూస్తున్న మరో రంగం. ఈ సమస్యలలో ఏ ఒక్కటీ, విడివిడిగా, సంబంధాన్ని మార్చేంతటి మార్పును తీసుకురాకపోవచ్చు.
అయితే, ఇవన్నీ కలిసి, భారత్-రష్యా భాగస్వామ్యం కేవలం చమురు వాణిజ్యం కంటే చాలా బలమైనదని నిరూపిస్తున్నాయి. ఈ ద్వైపాక్షిక సమావేశం భారత్, రష్యాలకు ఏమి అందించింది? "పుతిన్‌కు ఇది ఒక ముఖ్యమైన నిదర్శనం.
రష్యా ఏకాకి కాదని, భారత్ ఒక ముఖ్యమైన అవకాశాన్ని అందిస్తుందని ఇది చూపిస్తుంది. భారత్‌కు, వ్యూహాత్మక స్వయంప్రతిపత్తి విధానం, పశ్చిమ దేశాలు, రష్యాలతో సంబంధాలను సమతుల్యం చేసుకోవడం రెండూ ఒకేసారి సాధ్యమని నిరూపించుకోవడం ముఖ్యం," అని రాయబారి అనిల్ వాధ్వా అన్నారు.
సమతుల్యత సాధించడం.
మోదీ-పుతిన్ సమావేశం నిజమైన ప్రాముఖ్యత బహుశా ఇదే కావచ్చు. భారతదేశం అమెరికా కంటే రష్యాను ఎంచుకోవడం లేదు, అలాగని పశ్చిమ దేశాలకు వెన్ను చూపడం లేదు. మాస్కోతో తన సంబంధం తన వ్యూహాత్మక లెక్కల్లో ఒక ముఖ్యమైన భాగంగానే ఉంటుందని అది వాదిస్తోంది.
Next Story