టీఎంసీ విభజన ఈసీకి అతిపెద్ద సవాల్ కానుందా?

ఐదు దశాబ్దాలకు తర్వాత, పశ్చిమ బెంగాల్‌లో భారత ఎన్నికల సంఘం (ECI) దాదాపుగా అదే ప్రశ్నను ఎదుర్కొంటోంది. రాష్ట్ర అసెంబ్లీ ఎన్నికల తరువాత జరిగిన పరిణామాలతో టీఎంసీ రెండు ముక్కలుగా విడిపోయింది. రెండు వర్గాలు దేనికమే మాదే అసలైన టీఎంసీ అంటే మాదే అని చెప్పుకుంటున్నాయి.

సెప్టెంబర్ 17న, మమతా బెనర్జీ నేతృత్వంలోని ఒక వర్గం, అరూప్ రాయ్ నేతృత్వంలోని మరో వర్గం, గుర్తింపు పొందిన పార్టీకి తామే ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నామని చెప్పుకుంటున్నట్లు గుర్తించిన తర్వాత, ఎన్నికల సంఘం 'అఖిల భారత తృణమూల్ కాంగ్రెస్' పేరును, దాని ఎన్నికల గుర్తు అయిన 'పువ్వులు & గడ్డి' గుర్తును తాత్కాలికంగా నిలిపివేసింది.

బెంగాల్ లో జరిగే ఉప ఎన్నికల కోసం రెండు వర్గాలకు వేర్వేరు గుర్తులు కేటాయించింది. మమతా నేతృత్వంలోని గ్రూపునకు 'మమతా ఆల్ ఇండియా తృణమూల్ కాంగ్రెస్' అనే తాత్కాలిక పేరును, 'ఫుట్‌బాల్ ప్లేయర్' గుర్తును కేటాయించగా, అరూప్ రాయ్ నేతృత్వంలోని గ్రూపునకు 'డెమోక్రటిక్ తృణమూల్ కాంగ్రెస్', 'ఎన్వలప్' గుర్తును కేటాయించింది.

గుర్తింపు పొందిన రాజకీయ పార్టీలోని ప్రత్యర్థి గ్రూపుల వాదనలు విని, ఎన్నికల ప్రయోజనాల కోసం వాటిలో ఒకదానిని లేదా రెండింటినీ అసలు పార్టీగా గుర్తించాలా వద్దా అని నిర్ణయించే అధికారాన్ని ఈసీఐకి కల్పించే 1968 ఎన్నికల చిహ్నాల (రిజర్వేషన్ కేటాయింపు) ఉత్తర్వులోని 15వ పేరా కింద ఈ పెద్ద వివాదాన్ని పరిష్కరిస్తున్నారు.

ఈ వివాదం ప్రధానంగా తృణమూల్ కాంగ్రెస్ రాజ్యాంగం, దాని జాతీయ కార్యవర్గం పదవీకాలంపై ఆధారపడి ఉంది. ఫిబ్రవరి 2022లో ఎన్నికైన కమిటీకి మూడేళ్ల పదవీకాలం ఉందని, అది ఫిబ్రవరి 2025తో ముగిసిందని అరూప్ రాయ్-రిటాబ్రత బెనర్జీ వర్గం వాదిస్తోంది.

2026 జూన్ 22న జరిగిన ప్రత్యేక సమావేశాన్ని సమర్థించుకోవడానికి వారు ఈ ప్రతిపాదనపై ఆధారపడుతున్నారు. ఆ సమావేశంలో రాయ్ నేతృత్వంలో కొత్త నాయకత్వం ఎన్నికైంది. మమతా బెనర్జీ వర్గం ఈ వ్యాఖ్యానాన్ని వ్యతిరేకిస్తోంది. సంబంధిత పార్టీ నియమాలు ఐదేళ్ల పదవీకాలాన్ని నిర్దేశిస్తున్నాయని, తత్ఫలితంగా జూన్ సమావేశం జరిగినప్పుడు ప్రస్తుత సంస్థాగత నిర్మాణం చెల్లుబాటులోనే ఉందని వారు అంటున్నారు.

కమిషన్ ముందు ఒక ముఖ్యమైన అధికారిక రికార్డు ఉంటుంది. ఈసీఐ సొంత సంస్థాగత ఎన్నికల పేజీలో ప్రస్తుతం “అఖిల భారత తృణమూల్ కాంగ్రెస్ సంస్థాగత ఎన్నికలు (02.02.2022 నుంచి 31.01.2027 వరకు)” అని జాబితా చేయబడింది. ఈ నమోదు ఒక్కటే 15వ పేరా కింద వివాదాన్ని తేల్చదు.

ఎందుకంటే కమిషన్ ఇంకా పరస్పర వాదనలను విచారించాల్సి ఉంది. కానీ, 2022లో ఎన్నికైన సంస్థ 2025 నాటికి ఉనికిలో లేకుండా పోయిందా లేదా అనే విషయానికి ఇది నేరుగా సంబంధితమైనది.

అందువల్ల, ప్రతి వర్గానికి ఎంత మంది శాసనసభ సభ్యులు (ఎమ్మెల్యేలు) మద్దతు ఇస్తున్నారు అనే ప్రశ్నకు మించి కమిషన్ చూడవలసి ఉంటుంది. ఆయా సమయంలో పార్టీ రాజ్యాంగం ఏ రూపం అమలులో ఉంది. జూన్ సమావేశాన్ని ఏర్పాటు చేయడానికి ఎవరికి అర్హత ఉంది.

అందులో ఎవరు పాల్గొనగలరు, సంస్థాగత ఎన్నికలు పార్టీ నియమాలను అనుసరించి జరిగాయా, గుర్తింపు పొందిన పార్టీ నిర్మాణంలో ప్రతి పక్షానికి ఎంత మద్దతు ఉంది అనే విషయాలను కూడా అది నిర్ధారించాల్సి ఉంటుంది. ఈసీఐ తన అధికారిక రాజకీయ-పార్టీ రికార్డులలో తృణమూల్ రాజ్యాంగాన్ని కూడా నిర్వహిస్తుంది.

తిరుగుబాటు శిబిరం చెప్పుకుంటున్న శాసనపరమైన బలం ముఖ్యమైనదే అయినా.. తరచుగా ప్రస్తావించే మూడింట రెండు వంతుల సంఖ్య ఒక భిన్నమైన చట్టపరమైన చట్రానికి చెందినది.

రాజ్యాంగంలోని పదవ షెడ్యూల్‌లోని పేరా 4 ప్రకారం, ఫిరాయింపుల నిరోధక చట్టంలోని ఆ నిబంధన కింద శాసనసభ్యులు రక్షణ పొందాలంటే, ఒక శాసనసభ పార్టీలోని కనీసం మూడింట రెండు వంతుల సభ్యులు విలీనానికి అంగీకరించాలి.

చిహ్నాల ఉత్తర్వులోని పేరా 15లో, ఏ వర్గం ఒక రాజకీయ పార్టీకి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుందో నిర్ణయించడానికి అందుకు సంబంధించిన మూడింట రెండు వంతుల పరిమితి ఏదీ లేదు. శాసనపరమైన బలం కమిషన్ ముందు శక్తివంతమైన సాక్ష్యంగా నిలవగలదు.

కానీ పార్టీ పేరు, చిహ్నం ఎవరికి లభిస్తాయో అది దానంతట అదే నిర్ణయించదు. శివసేన చీలిక నుంచి తలెత్తిన 2023 నాటి సుభాష్ దేశాయ్ వర్సెస్ ప్రిన్సిపల్ సెక్రటరీ, గవర్నర్ ఆఫ్ మహారాష్ట్ర కేసులో సుప్రీంకోర్టు ఈ వ్యత్యాసాన్ని నొక్కి చెప్పింది.

రాజకీయ పార్టీ, శాసనసభ పార్టీ వేర్వేరు అస్తిత్వాలని, ప్రతి వర్గ వివాదానికి కమిషన్ ఒకే యాంత్రిక పరీక్షను వర్తింపజేయాల్సిన అవసరం లేదని అది పేర్కొంది. సాక్ష్యాధారాలను బట్టి, అది సంస్థాగత బలం, శాసనపరమైన బలం, పార్టీ రాజ్యాంగం లేదా వాటి కలయికను పరిశీలించవచ్చు.

ఈసీఐ ముందు జరిగే విచారణలు, స్పీకర్ ముందు జరిగే ఫిరాయింపుల నిరోధక విచారణలు స్వతంత్రంగా కొనసాగవచ్చని కూడా కోర్టు పేర్కొంది. మద్దతును లెక్కిస్తున్న శాసనసభ్యులు అనర్హత విచారణలను ఎదుర్కొంటున్నప్పుడు ఇది ముఖ్యం, ఎందుకంటే స్పష్టంగా కనిపిస్తున్న శాసనసభ మెజారిటీయే సవాలుకు గురికావచ్చు.

దీనికి మూలభూతమైన ఉదాహరణ 1969 నాటి కాంగ్రెస్ చీలిక. సంస్థాగతంగా జగజీవన్ రామ్ నేతృత్వం వహించి, రాజకీయంగా ప్రధానమంత్రి ఇందిరా గాంధీతో సంబంధం ఉన్న కాంగ్రెస్ (జె), ఎస్. నిజలింగప్ప నాయకత్వంలోని కాంగ్రెస్ (ఓ), రెండూ భారత జాతీయ కాంగ్రెస్‌ను, దాని అప్పటి రిజర్వ్డ్ చిహ్నమైన "కాడితో ఉన్న రెండు ఎద్దులు"ను తమదిగా ప్రకటించుకున్నాయి.

ఈసీఐ పార్లమెంటు, రాష్ట్ర శాసనసభలు, పార్టీ సంస్థాగత మద్దతును పరిశీలించి కాంగ్రెస్ (జె)ను గుర్తించింది. సాదిక్ అలీ కేసులో సుప్రీంకోర్టు ఆ నిర్ణయాన్ని సమర్థించింది. తన ముందున్న వాస్తవాలకు సంఖ్యాబలాన్ని ఒక సంబంధిత, విలువైన పరీక్షగా అంగీకరించింది. ఈ తీర్పు భవిష్యత్తులో జరిగే ప్రతి పార్టీ వివాదానికి మెజారిటీని ఒక మార్పులేని సూత్రంగా మార్చలేదు.

2017 నాటి సమాజ్‌వాదీ పార్టీ వివాదంలో మెజారిటీ పరీక్ష స్పష్టమైన సమాధానాన్ని ఇచ్చింది. అఖిలేష్ యాదవ్ వర్గం ఎన్నికైన ప్రతినిధులు, పార్టీ ప్రతినిధుల మధ్య అఖండ మద్దతును ప్రదర్శించడంతో, కమిషన్ దానిని "సైకిల్" గుర్తుకు అర్హత ఉన్న సమాజ్‌వాదీ పార్టీగా గుర్తించింది.

జె. జయలలిత మరణానంతరం జరిగిన ఏఐఏడీఎంకే వివాదం, తృణమూల్‌కు విధానపరంగా దగ్గర పోలికను అందిస్తుంది. పార్టీ నియంత్రణ కోసం పోటీ వర్గాలు పోరాడుతున్నప్పుడు, ఈసీఐ మొదట "రెండు ఆకుల" గుర్తును నిలిపివేసింది. ఓ. పన్నీర్‌సెల్వం, ఎడప్పాడి కె. పళనిస్వామి చేతులు కలిపిన తర్వాత, ఈ సంయుక్త కూటమికి శాసన, సంస్థాగత విభాగాలలో మెజారిటీ ఉందని కమిషన్ 2017 నవంబర్‌లో నిర్ధారించి, ఆ గుర్తును దానికి పునరుద్ధరించింది.

2024లో జరగబోయే నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ వివాదం, సంస్థాగత స్వరూపమే వివాదాస్పదమైనప్పుడు ఏమి జరగవచ్చో చూపిస్తుంది. శరద్ పవార్, అజిత్ పవార్‌ల నుంచి పరస్పర విరుద్ధమైన వాదనలు, అలాగే సంస్థాగత బలాన్ని విశ్వసనీయంగా నిర్ధారించడంలో ఎదురైన ఇబ్బందుల కారణంగా, కమిషన్ శాసన విభాగానికి అధిక ప్రాధాన్యతనిచ్చి, అజిత్ పవార్ వర్గాన్ని "గడియారం" చిహ్నానికి అర్హత కలిగిన నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీగా గుర్తించింది.

తదనంతరం, శరద్ పవార్ వర్గం తమ సవాలును కొనసాగిస్తూనే "నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ-శరద్‌చంద్ర పవార్" అనే పేరును "తుర్హా ఊదుతున్న మనిషి" చిహ్నాన్ని పొందింది.

శివసేన వివాదం అత్యంత సమీప సమకాలీన ఉదాహరణగా నిలుస్తోంది, ఎందుకంటే ఈ వారం సుప్రీంకోర్టు కమిషన్ నిర్ణయాన్ని మళ్లీ సమీక్షిస్తోంది. 2023 ఫిబ్రవరిలో ఏక్‌నాథ్ షిండే వర్గాన్ని గుర్తించడానికి ముందు, ఈసీఐ తొలుత 2022లో శివసేన పేరును, “ధనుస్సు-బాణం” గుర్తును నిలిపివేసింది. ఈ ఏడాది సెప్టెంబర్ 16, 17 తేదీలలో జరిగిన విచారణల సందర్భంగా, శాసనపరమైన బలంపై కమిషన్ ఆధారపడటాన్ని సుప్రీంకోర్టు ప్రశ్నించింది.

అలాగే, రెండు వర్గాలకు పాత గుర్తును నిరాకరించి, ప్రతి వర్గాన్ని వేర్వేరు గుర్తులతో పోటీ చేయాలని కోరడాన్ని పరిగణించిందా అని కూడా అడిగింది. ఇవి కొనసాగుతున్న విచారణలో చేసిన పరిశీలనలు తప్ప, తుది తీర్పు కాదు. ఈ సమయం తృణమూల్‌కు ప్రత్యేకంగా సంబంధితమైనది, ఎందుకంటే కమిషన్ ఇప్పుడు అటువంటి ఏర్పాటును మధ్యంతర ప్రాతిపదికన స్వీకరించింది.

ప్రస్తుతం ఏ వర్గానికి “పువ్వులు & గడ్డి” గుర్తు లేదు; అసలు పార్టీ గుర్తింపును ఏ వర్గం వారసత్వంగా పొందుతుందో కమిషన్ నిర్ధారించే వరకు, ప్రతి వర్గానికి వేర్వేరు పేరు, గుర్తు ఇవ్వబడ్డాయి.

అందువల్ల, తృణమూల్ విచారణ కేవలం ఒకే సంఖ్యాపరమైన పరిమితిపై కాకుండా, అనేక రకాల సాక్ష్యాల విశ్వసనీయతపై ఆధారపడి ఉంటుంది. పార్టీ రాజ్యాంగం, సంస్థాగత రికార్డులు, శాసనసభ సంఖ్యాబలం అన్నీ ఒకే వర్గానికి అనుకూలంగా ఉంటే, విచారణ సాపేక్షంగా సులభం అవుతుంది.

సాక్ష్యాధారాలు వేర్వేరు దిశల్లో ఉంటే, ప్రతిదానికి ఎంత ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలో కమిషన్ నిర్ణయించాల్సి ఉంటుంది. తృణమూల్ 2022 సంస్థాగత ఎన్నికలు 31 జనవరి 2027 వరకు జరుగుతాయని ఈసీఐ స్వయంగా తన రికార్డులో పేర్కొనడం, గత సంస్థాగత నిర్మాణం ఫిబ్రవరి 2025లో ముగిసిందన్న వాదనకు ప్రత్యేకంగా సంబంధం కలిగి ఉండవచ్చు.

అదే సమయంలో, జూన్ 22 సమావేశం చట్టపరమైన చెల్లుబాటును, ప్రాతినిధ్య స్వభావాన్ని, ప్రతి వర్గం నిరూపించుకోగల మద్దతును కమిషన్ తప్పక పరిశీలించాలి.

ప్రస్తుతానికి, ఫుట్‌బాల్ ఆటగాడు, ఆ కవరు ఈ రెండు కూటములను ఎన్నికల పరంగా వేరుగా ఉంచుతున్నాయి. కాంగ్రెస్ చీలిక నుంచి శివసేన వరకు ఎన్నికల కమిషన్‌ను పదేపదే వేధిస్తున్న ఒక ప్రశ్నకు తుది నిర్ణయం సమాధానం ఇస్తుంది. ఒక రాజకీయ పార్టీ ప్రత్యర్థి సంస్థలుగా విడిపోయినప్పుడు, ఏది దాని ఎన్నికల గుర్తింపును ముందుకు తీసుకువెళుతుంది?