దుర్గా ఉత్సవాల్లో అరుదైన మతాల కలయిక
బెంగాల్ లో వందల ఏళ్లుగా కొనసాగుతున్న హిందూ- ముస్లిం కలయిక
పశ్చిమ బెంగాల్‌లో దుర్గా పూజ అంటే కేవలం హిందువుల పండుగ మాత్రమే కాదు.. తరతరాలుగా కొనసాగుతున్న హిందూ, ముస్లిం ఐక్యతకు కూడా అది ఒక నిదర్శనం. ఒకచోట ముస్లిం మహిళ అందించే ప్రత్యేక బియ్యంతో దుర్గాదేవికి నైవేద్యం సమర్పిస్తే.. మరోచోట అజాన్‌తో పాటు హారతి కొనసాగుతోంది. ఇంకో ప్రాంతంలో అమ్మవారి నిమజ్జనానికి ముస్లింలే దారి చూపిస్తున్నారు. అయితే, మతపరమైన ఆచారాలు, మాంసాహారం, బిర్యానీ ప్రకటనలపై వివాదాలు చెలరేగుతున్న నేపథ్యంలో.. బెంగాల్‌లోని ఈ సంప్రదాయాలు ఇప్పుడు మరోసారి చర్చకు వస్తున్నాయి.
600 ఏళ్లుగా కొనసాగుతున్న సంప్రదాయం
ముర్షిదాబాద్ జిల్లాలోని బహురా గ్రామంలో జరిగే కోడాఖాకి దుర్గా పూజకు సుమారు 600 ఏళ్ల చరిత్ర ఉంది. బెనర్జీ జమీందారీ కుటుంబం నిర్వహించే ఈ పూజలో ఒక ముస్లిం వితంతువు లోకర్ మా పేరు ఇప్పటికీ ప్రత్యేకంగా గుర్తుచేసుకుంటారు. స్థానిక కథనం ప్రకారం, ఆ కుటుంబానికి చెందిన పూర్వీకుడి కలలో దుర్గాదేవి కనిపించి లోకర్ మా నుంచి నైవేద్యం స్వీకరించాలని సూచించిందట.
పేదరికం కారణంగా నైవేద్యానికి అవసరమైన పదార్థాలు కొనలేనని ఆమె చెప్పడంతో.. దేవత కలలోనే పాతకాలపు ధాన్యం కోడాను సేకరించి నైవేద్యం తయారు చేయాలని సూచించినట్లు కథనం. దీంతో లోకర్ మా కోడా నారును తయారు చేసి సమర్పించారని, అప్పటి నుంచి ఆ పూజకు కోడాఖాకి దుర్గా అనే పేరు వచ్చిందని స్థానికులు చెబుతున్నారు.
లోకర్ మా మరణించిన తర్వాత కూడా ఈ సంప్రదాయం ఆగిపోలేదు. ముస్లిం కుటుంబాలు ప్రత్యేక బియ్యాన్ని అందించడం కొనసాగించాయి. బెనర్జీ కుటుంబానికి చెందిన తొమ్మిదో తరం వారసుడు మిలన్ బెనర్జీ ప్రకారం, కొన్నేళ్ల క్రితం వరకు కూడా చార్ నరుఖాకి ప్రాంతం నుంచి ఒక ముస్లిం బాలుడు ఈ బియ్యాన్ని తీసుకొచ్చేవాడు. పూజా ఏర్పాట్లలోనూ ముస్లింలు కీలక పాత్ర పోషిస్తున్నారు. అమ్మవారికి స్వాగతం పలికే కార్యక్రమాల్లో ముస్లిం మహిళలు చీరలు, శంఖపు గాజులు, పగడపు గాజులు, సింధూరంతో పాల్గొంటున్నారు.
ఒకే పూజలో భిన్నమైన ఆచారాలు
బహురా గ్రామంలోని ఈ పూజలో మరో ప్రత్యేకత కూడా ఉంది. శాక్త సంప్రదాయం ప్రకారం జంతుబలి నిర్వహించిన తర్వాత, వైష్ణవ సంప్రదాయానికి చెందిన కీర్తనలు పాడుతారు. సాధారణంగా ఈ రెండు సంప్రదాయాల్లో ఆచారాలు భిన్నంగా ఉన్నప్పటికీ, ఇక్కడ అవి ఒకే పూజలో భాగంగా కొనసాగుతున్నాయి.
ఇటీవలి కాలంలో మతపరమైన ఆచారాలు, ఆహారపు అలవాట్లపై వివాదాలు పెరిగిన నేపథ్యంలో ఈ సంప్రదాయం ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది. మతాచారాలను ఒకే విధంగా నిర్వచించలేమని, బెంగాల్‌లో ప్రాంతీయ సంప్రదాయాలు విభిన్న పద్ధతుల్లో కొనసాగుతున్నాయని ఈ పూజ చరిత్ర తెలియజేస్తోంది.
మాంసాహారం, బిర్యానీ ప్రకటనలపై వివాదం
ఈ ఏడాది ఆగస్టులో విశ్వహిందూ పరిషత్ దుర్గా పూజ మండపాల వద్ద మాంసాహారాన్ని దూరంగా ఉంచాలని సూచించడంతో వివాదం మొదలైంది. ముస్లింలు మండపాలకు వచ్చి విగ్రహాలను చూడవచ్చని, అయితే మతపరమైన ఆచారాలను కలపకూడదని ఆ సంస్థకు చెందిన ప్రతినిధి అభిప్రాయపడ్డారు. అయితే, ఆ తర్వాత ఆహారపు అలవాట్లపై ఎలాంటి నిషేధం విధించలేదని సంస్థ స్పష్టం చేసింది.
మరోవైపు, బాగేశ్వర్ బాబాగా ప్రసిద్ధి చెందిన హిందూ మతప్రచారకుడు ధీరేంద్ర కృష్ణ శాస్త్రి కూడా దుర్గాదేవి విగ్రహాల వద్ద మాంసాహారాన్ని ఉంచకూడదనే అభిప్రాయాన్ని వ్యక్తం చేశారు.
సిలిగురిలో హిందూ జాగరణ్ మంచ్ హిందువులకు చెందిన దుకాణాల్లోనే బిర్యానీ, మాంసం, పూజా సామగ్రి కొనుగోలు చేయాలని కోరుతూ పోస్టర్లు ఏర్పాటు చేసింది. ఈ ప్రచారం హిందూ వ్యాపారాలకు మద్దతు ఇవ్వడానికేనని ఆ సంస్థ తెలిపింది. అయితే, ఆ ప్రచారంతో తమకు సంబంధం లేదని బీజేపీ బెంగాల్ విభాగం స్పష్టం చేసింది.
హుగ్లీ జిల్లాలోని హింద్‌మోటర్‌లో దుర్గాదేవి చిత్రంతో పాటు చికెన్ బిర్యానీ, గుడ్లు, చేపల వంటకాలను చూపిస్తూ ఏర్పాటు చేసిన ప్రకటనలపై స్థానిక బీజేపీ సభ్యులు నిరసన తెలిపారు. దీంతో దుకాణ యజమాని బ్యానర్లు తొలగించి పోలీసులకు లిఖితపూర్వక క్షమాపణ సమర్పించాల్సి వచ్చింది. బిరాటి ప్రాంతంలోనూ ఇలాంటి ప్రకటనలపై అభ్యంతరాలు రావడంతో పోలీసులు జోక్యం చేసుకుని బ్యానర్లను తొలగించారు.
అమ్మవారి నిమజ్జనానికి ముస్లింలే దారిచూపుతూ..
మాల్దా జిల్లాలోని చంచల్ రాజ్‌బారి దుర్గా పూజ కూడా మతసామరస్యానికి మరో ఉదాహరణగా నిలుస్తోంది. పహర్‌పూర్‌లోని చండీమండప్ వద్ద జరిగే ఈ పూజకు 375 ఏళ్లకు పైగా చరిత్ర ఉందని భావిస్తున్నారు.
దశమి రోజు అమ్మవారి విగ్రహాన్ని నిమజ్జనానికి తీసుకెళ్లేటప్పుడు ముస్లిం గ్రామస్థులు దీపాలు, లాంతర్లు, టార్చ్‌లతో దారి చూపిస్తారు. కొందరు మొబైల్ ఫోన్ల వెలుతురుతోనూ మార్గాన్ని ప్రకాశవంతం చేస్తారు. నిమజ్జనం జరిగే ప్రాంతానికి వెళ్లే దారిని, నది ఒడ్డును శుభ్రం చేయడంలోనూ వారు సహకరిస్తున్నారు.
స్థానిక కథనం ప్రకారం, చండి దేవి కలలో కనిపించి నిమజ్జనం సమయంలో వెలుతురు చూపించాలని సూచించిన ఒక ముస్లిం మహిళ ఈ సంప్రదాయానికి ఆరంభకురాలిగా చెబుతారు. అప్పటి నుంచి ఈ ఆచారం తరతరాలుగా కొనసాగుతోంది.
అజాన్‌తో పాటు హారతి
హుగ్లీ జిల్లాలోని భాలియా గ్రామంలో సర్కార్ కుటుంబం నిర్వహించే దుర్గా పూజలోనూ ఇలాంటి సంప్రదాయం కొనసాగుతోంది. సాయంత్రం అమ్మవారికి హారతి ఇచ్చే సమయంలోనే మసీదు నుంచి అజాన్ వినిపిస్తుంది. ముస్లిం గ్రామస్థులు కూడా పండుగలో భాగస్వాములయ్యేలా తమ పూర్వీకుడు బాబు రామ్ సర్కార్ ఈ సంప్రదాయాన్ని ప్రారంభించారని కుటుంబ సభ్యులు చెబుతున్నారు.
అయితే, ఈ సంప్రదాయాలు ఉన్నంత మాత్రాన సమాజంలో మతపరమైన ఉద్రిక్తతలు పూర్తిగా తొలగిపోయాయని చెప్పలేమని పరిశీలకులు అభిప్రాయపడుతున్నారు. మతపరమైన చిత్రాలను ప్రకటనల్లో ఉపయోగించడంపై ఉన్న వివాదాలకూ ఇవి పరిష్కారం చూపవు.
అయినప్పటికీ, బెంగాల్‌లో దుర్గా పూజ స్థానిక ఆచారాలు, కుటుంబ చరిత్రలు, తరతరాల ప్రజల భాగస్వామ్యంతో రూపుదిద్దుకుందని ఈ ఉదాహరణలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. మారుతున్న రాజకీయ, సామాజిక పరిస్థితుల మధ్య ఈ సంప్రదాయాలు భవిష్యత్తులోనూ కొనసాగుతాయా లేదా అన్నది వాటిని కాపాడే కుటుంబాలు, సమాజాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
Next Story