హైదరాబాద్ గణేశ్ ఉత్సవాలకు 130 ఏళ్ల చరిత్ర..

ర‌చ్చ‌ - రాజ‌కీయం @ 5 పి.ఎం

1) హైదరాబాద్ గణేశ్ ఉత్సవాలకు 130 ఏళ్ల చరిత్ర.. ఒక్క అడుగు నుంచి మహాగణపతి వరకు!

2) హైదరాబాద్ రియల్ ఎస్టేట్‌కు బ్రేక్! అమ్మకాలు ఎందుకు తగ్గాయి?

3) ఉల్లి ధరలకు మంట.. కిలో ₹100కు చేరుతుందా?

1) హైదరాబాద్ గణేశ్ ఉత్సవాలకు 130 ఏళ్ల చరిత్ర.. ఒక్క అడుగు నుంచి మహాగణపతి వరకు!

హైదరాబాద్‌లో గణేశ్ ఉత్సవాలు అంటే, భారీ విగ్రహాలు. లక్షలాది భక్తులు. వేలాది మండపాలు. ఘనమైన ఊరేగింపులు. నిమజ్జన దృశ్యాలు గుర్తుకొస్తాయి. కానీ, ఈ మహా ఉత్సవం వెనుక ఉన్న చరిత్ర ఎంత మందికి తెలుసు? ఒక్క అడుగు విగ్రహం నుంచి, పదుల అడుగుల మహాగణపతి వరకు ఈ ప్రయాణం ఎలా సాగింది? చరిత్రకారుడు సేతుమాధవరావు పగ్డీ పరిశోధనలను ఉటంకించిన ఆధారాల ప్రకారం, హైదరాబాద్‌లో 1895 నుంచే బహిరంగంగా గణేశ్ ఉత్సవాలు జరిగాయి. అంటే, 2026 నాటికి హైదరాబాద్ గణేశ్ ఉత్సవాలకు దాదాపు 130 ఏళ్ల చరిత్ర అన్నమాట.

1895. హైదరాబాద్‌లోకి బహిరంగ గణేశ్ ఉత్సవాలు. 19వ శతాబ్దం చివర్లో మహారాష్ట్రలో బాలగంగాధర్ తిలక్ గణేశ్ ఉత్సవాలను సామాజిక, ప్రజా వేదికగా విస్తరించారు. పాటలు.. భజనలు.. ప్రసంగాలు.. మేళాలు.. ప్రజలను ఒకచోటికి తీసుకువచ్చే కార్యక్రమాలుగా ఉత్సవాలు రూపుదిద్దుకున్నాయి. అదే ప్రభావం హైదరాబాద్‌కూ చేరింది.

చారిత్రక ఆధారాల ప్రకారం, 1895లో హైదరాబాద్‌లో తొలిసారిగా షాహ్ అలీబండా, చాదర్‌ఘాట్ ప్రాంతాల్లో గణేశ్ ఉత్సవాలు బహిరంగంగా జరిగాయి. చాదర్‌ఘాట్‌లో జరిగిన ఉత్సవాన్ని విద్యార్థులే నిర్వహించారని ఒక చారిత్రక అధ్యయనం చెబుతోంది. అంటే, అప్పట్లో ఇది కేవలం ఇంటి పూజగా కాకుండా, ప్రజలు కలిసి నిర్వహించే సామూహిక వేడుకగా మారడం మొదలైంది. అయితే అప్పటి హైదరాబాద్ పరిస్థితులు ఇప్పటిలా లేవు. నిజాం పాలనలో మతపరమైన ఊరేగింపులు, సంగీతం వంటి అంశాలపై ఆంక్షలు ఉండేవని పగ్డీ పరిశోధనలను ఉటంకించిన ఆధారాలు చెబుతున్నాయి. కొన్ని సందర్భాల్లో ఉత్సవాలకు అనుమతులు తీసుకోవాల్సి వచ్చేది. అందుకే 1895లో మొదలైన ఈ బహిరంగ ఉత్సవాల కథ, కేవలం భక్తి చరిత్ర కాదు. హైదరాబాద్ సామాజిక చరిత్రలోనూ ఒక భాగం.

1954. ఒక అడుగు గణపతితో కొత్త అధ్యాయం. 1895లో బహిరంగ వేడుకల ప్రస్తావన తర్వాత, హైదరాబాద్ గణేశ్ ఉత్సవాల చరిత్రలో మరో కీలక మలుపు 1954. అదే.. ఖైరతాబాద్ గణపతి. స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు సింగరి శంకరయ్య ఖైరతాబాద్‌లో కేవలం ఒక అడుగు ఎత్తున్న గణేశ్ విగ్రహంతో ఉత్సవాలను ప్రారంభించారు.

తిలక్ ఆలోచనలతో స్ఫూర్తి పొంది.. ప్రజలను ఒక్కచోటికి తీసుకురావాలనే ఉద్దేశంతో ఈ వేడుకలకు శ్రీకారం చుట్టినట్టు ఖైరతాబాద్ ఉత్సవ కమిటీ, పలు చారిత్రక కథనాలు చెబుతున్నాయి. ఒక్క అడుగుతో మొదలైన ఈ గణపతి.. తర్వాత ప్రతి ఏడాది మరింత భారీగా మారుతూ వచ్చాడు. అక్కడి నుంచి ఖైరతాబాద్ గణపతి.. హైదరాబాద్ గణేశ్ ఉత్సవాలకు ఒక ప్రత్యేక గుర్తింపుగా మారిపోయాడు.

ఒక్క అడుగు నుంచి 60 అడుగులకు..ఖైరతాబాద్ గణపతి ఎదుగుదలలో మరో ఆసక్తికరమైన విషయం ఉంది. ప్రతి ఏడాది విగ్రహం ఎత్తు పెరుగుతూ వచ్చింది. 2014లో ఖైరతాబాద్ గణపతి 60 అడుగులకు చేరుకున్నాడు. అదే సమయంలో 60వ వార్షికోత్సవ వేడుకలు కూడా జరిగాయి.

ఇక 2019లో ఖైరతాబాద్ గణపతి మరో భారీ స్థాయికి చేరుకున్నాడు. ఆ ఏడాది సుమారు 60 అడుగులకు పైగా ఉన్న విగ్రహాన్ని దర్శించేందుకు భారీగా భక్తులు తరలివచ్చారు. అయితే.. విగ్రహం ఎంత ఎత్తు పెరిగితే.. నిమజ్జనం అంత పెద్ద సవాలుగా మారింది. హుస్సేన్‌సాగర్‌కు వెళ్లే మార్గం.. విద్యుత్ తీగలు.. ట్రాఫిక్.. క్రేన్ల నిర్వహణ.. పర్యావరణ అంశాలు.. ఇలా అనేక కారణాలతో తర్వాతి సంవత్సరాల్లో ఎత్తులో మార్పులు చేశారు.

2020.. కరోనా తెచ్చిన బ్రేక్. 130 ఏళ్ల ప్రయాణంలో కరోనా కాలం కూడా ఒక ప్రత్యేక అధ్యాయం. 2020లో కోవిడ్ కారణంగా ఖైరతాబాద్ గణపతి విగ్రహాన్ని భారీ స్థాయిలో కాకుండా 9 అడుగులకు పరిమితం చేశారు. భక్తుల రద్దీని నియంత్రించేందుకు, నిబంధనల మధ్యే ఉత్సవాలను నిర్వహించారు. ఆ తర్వాత పరిస్థితులు సాధారణం కావడంతో.. మళ్లీ భారీ విగ్రహాలు, పెద్ద ఎత్తున భక్తుల రాక కొనసాగింది.

2024.. 70 అడుగుల మైలురాయి. 1954లో ఒక అడుగు.. 2014లో 60 అడుగులు.. 2024లో ఖైరతాబాద్ గణపతి 70 అడుగుల మైలురాయిని చేరుకున్నాడు. 70 ఏళ్ల ప్రస్థానాన్ని గుర్తుచేస్తూ 70 అడుగుల మట్టి విగ్రహాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. ఇది కేవలం విగ్రహం ఎత్తు పెరగడం కాదు. హైదరాబాద్‌లో గణేశ్ ఉత్సవం ఎంత పెద్ద సామూహిక వేడుకగా మారిందో చెప్పే ఒక ప్రతీక.

ఇప్పుడు 2026. ఇంటింటా వినాయక ప్రతిష్ఠల నుంచి.. కాలనీ, బస్తీ, మార్కెట్, ప్రధాన రహదారుల వరకు.. హైదరాబాద్‌లో గణేశ్ ఉత్సవం ఒక భారీ నగర ఉత్సవంగా మారింది. ఈ ఏడాది ఖైరతాబాద్ బడా గణేశుడిని దర్శించేందుకు 10 రోజుల్లో 30 లక్షల మందికి పైగా భక్తులు వచ్చే అవకాశం ఉందని ట్రాఫిక్ పోలీసులు అంచనా వేశారు. అందుకు అనుగుణంగా ప్రత్యేక ట్రాఫిక్, పార్కింగ్, పాదచారి మార్గాల ఏర్పాట్లు చేశారు.

అంటే..1895లో బహిరంగ వేడుకల ప్రస్తావన. 1954లో ఒక అడుగు ఖైరతాబాద్ గణపతి. తర్వాత దశాబ్దాల్లో పెరిగిన మండపాలు, భారీ విగ్రహాలు. కరోనా సమయంలో చిన్నదైన ఉత్సవం. ఆ తర్వాత మళ్లీ భారీ స్థాయిలో పునరాగమనం. ఇలా చూస్తే.. హైదరాబాద్ గణేశ్ ఉత్సవం కేవలం ఒక పండుగ ప్రయాణం కాదు.

ఇది హైదరాబాద్ నగరం మారిన తీరు.. సమాజం మారిన తీరు.. ప్రజల భాగస్వామ్యం పెరిగిన తీరు.. అన్నింటినీ ప్రతిబింబించే 130 ఏళ్ల సామాజిక, సాంస్కృతిక ప్రయాణం. ఒకప్పుడు ఒక్క అడుగు. ఇప్పుడు లక్షలాది భక్తులను ఆకర్షించే మహా ఉత్సవం. ఇదే.. హైదరాబాద్ గణేశ్ ఉత్సవాల 130 ఏళ్ల కథ.

2) హైదరాబాద్ రియల్ ఎస్టేట్‌కు బ్రేక్! అమ్మకాలు ఎందుకు తగ్గాయి?

హైదరాబాద్‌లో రియల్ ఎస్టేట్ మార్కెట్ ఒక్కసారిగా నెమ్మదించింది. ఇళ్ల అమ్మకాలు తగ్గుతున్నాయి.. కానీ ధరలు మాత్రం తగ్గడం లేదు. మరోవైపు కొత్తగా మార్కెట్లోకి వస్తున్న ఇళ్ల సంఖ్య పెరుగుతోంది. అసలు హైదరాబాద్ రియల్ ఎస్టేట్ మార్కెట్‌లో ఏం జరుగుతోంది? కొనుగోలుదారులు ఎందుకు వెనక్కి తగ్గుతున్నారు? ధరలు ఎందుకు ఇంకా పెరుగుతున్నాయి? క్రెడాయ్ హైదరాబాద్, క్రె మెట్రిక్స్ సంయుక్త నివేదిక ప్రకారం.. 2026 ఆర్థిక సంవత్సరం తొలి ఆరు నెలల్లో హైదరాబాద్‌లో 26,068 ఇళ్లు మాత్రమే అమ్ముడయ్యాయి. గతేడాది ఇదే కాలంతో పోలిస్తే.. ఇది 13 శాతం తగ్గుదల.

ముఖ్యంగా.. 2022 తర్వాత తొలి ఆరు నెలల వ్యవధిలో ఇంత తక్కువ స్థాయిలో ఇళ్ల విక్రయాలు జరగడం ఇదే తొలిసారి. అంటే.. నగరంలో ఇళ్లకు డిమాండ్ పూర్తిగా లేకపోయిందా? అలా కాదు. ఇక్కడే హైదరాబాద్ మార్కెట్‌లో ఆసక్తికరమైన పరిణామం కనిపిస్తోంది.అమ్మకాలు తగ్గినా.. ధరలు మాత్రం పెరిగాయి! సాధారణంగా డిమాండ్ తగ్గితే ధరలపై ఒత్తిడి రావాలి.కానీ హైదరాబాద్‌లో మాత్రం పరిస్థితి భిన్నంగా ఉంది. గతేడాది తొలి ఆరు నెలల్లో అమ్ముడైన ఇంటి సగటు ధర సుమారు రూ.1.85 కోట్లు. ఈ ఏడాది అది దాదాపు 10 శాతం పెరిగి రూ.2.03 కోట్లకు చేరింది. అంటే.. ఇళ్ల సంఖ్య తగ్గినా.. ఖరీదైన ఇళ్ల విక్రయాలు పెరగడంతో మార్కెట్ విలువ భారీగా కొనసాగుతోంది. ఈ ఆరు నెలల్లో హైదరాబాద్‌లో మొత్తం రూ.52,913 కోట్ల విలువైన నివాస గృహాలు అమ్ముడయ్యాయి.

దీంతో ఒక విషయం స్పష్టమవుతోంది. హైదరాబాద్ రియల్ ఎస్టేట్ మార్కెట్‌లో సాధారణ బడ్జెట్ కొనుగోళ్ల కంటే.. ప్రీమియం, హై-ఎండ్ హౌసింగ్ వైపు మార్కెట్ ఎక్కువగా కేంద్రీకృతమవుతోంది.

NRI కొనుగోళ్లపైనా ప్రభావం!

మరోవైపు హైదరాబాద్ రియల్ ఎస్టేట్‌కు కీలకంగా ఉండే NRI కొనుగోళ్లపై కూడా ప్రభావం కనిపిస్తోంది. అమెరికాలో ఉద్యోగ భద్రత, వీసా నిబంధనలపై అనిశ్చితి. గల్ఫ్ ప్రాంతంలో ఉద్రిక్తతలు. అంతర్జాతీయ పరిణామాలు. ఇవన్నీ విదేశాల్లో ఉన్న కొనుగోలుదారుల నిర్ణయాలను ప్రభావితం చేస్తున్నాయని మార్కెట్ విశ్లేషకులు చెబుతున్నారు. స్థానిక కొనుగోలుదారులు కూడా ప్రస్తుతం ఆస్తి కొనుగోలులో మరింత జాగ్రత్తగా వ్యవహరిస్తున్నారు. అంటే.. ధరలు పెరుగుతున్న సమయంలో కొనాలా? లేదా మరికొంతకాలం వేచి చూడాలా? అనే ఆలోచనలో చాలామంది ఉన్నారు.

మరోవైపు పెరుగుతున్న ఇన్వెంటరీ!

ఇళ్ల అమ్మకాలు తగ్గుతున్నా.. కొత్త ప్రాజెక్టుల విషయంలో మాత్రం బిల్డర్లు వెనక్కి తగ్గలేదు. 2026 ఆర్థిక సంవత్సరం తొలి ఆరు నెలల్లోనే 49,656 కొత్త నివాస గృహాలు మార్కెట్లోకి వచ్చాయి. దీంతో హైదరాబాద్‌లో అమ్ముడుపోని ఇళ్ల నిల్వ.. అంటే Unsold Inventory.. 1.42 లక్షలకు చేరింది. అయితే ఇందులో వెంటనే నివాసానికి సిద్ధంగా ఉన్న ఇళ్లు కేవలం 20 శాతం మాత్రమే. మిగిలిన ఇళ్లు ఇంకా వివిధ నిర్మాణ దశల్లో ఉన్నాయి.

ఇప్పుడు హైదరాబాద్ రియల్ ఎస్టేట్ మార్కెట్ ముందు మూడు కీలక ప్రశ్నలు ఉన్నాయి. అమ్మకాలు ఎప్పుడు పుంజుకుంటాయి? పెరుగుతున్న ఇన్వెంటరీపై బిల్డర్లు ఎలాంటి వ్యూహం అనుసరిస్తారు? ధరలు ఇలాగే కొనసాగుతాయా? రియల్టర్ల అంచనా మాత్రం.. రాబోయే పండుగల సీజన్‌తో కొనుగోలుదారుల ఆసక్తి మళ్లీ పెరగొచ్చని. అయితే ప్రస్తుతం గణాంకాలు చెబుతున్న కథ మాత్రం ఇదే.. అమ్మకాలు తగ్గాయి. ధరలు పెరిగాయి. కొత్త ఇళ్ల సరఫరా పెరిగింది. అమ్ముడుపోని ఇళ్ల నిల్వ కూడా భారీగా పెరిగింది.

3) ఉల్లి ధరలకు మంట.. కిలో ₹100కు చేరుతుందా?

ఉల్లి ధరలు మళ్లీ సామాన్యుడి కళ్లలో నీళ్లు తెప్పిస్తున్నాయి. తెలంగాణాలో కిలో ఉల్లి ధర ఒక్కసారిగా పెరిగిపోయింది. రెండు నెలల క్రితం కిలో ఉల్లి ధర సుమారు 20 రూపాయలు ఉంటే, వారం రోజుల క్రితం 50 రూపాయలకు చేరింది. ఇప్పుడు హైదరాబాద్‌ రిటైల్ మార్కెట్‌లో కిలో 70 నుంచి 80 రూపాయల వరకు పలుకుతోంది. అంటే రెండు నెలల్లోనే ధర దాదాపు నాలుగు రెట్లు పెరిగిన పరిస్థితి. హైదరాబాద్‌ మలక్‌పేట వ్యవసాయ మార్కెట్‌లో క్వింటాల్ ఉల్లి ధర 5,200 నుంచి 5,500 రూపాయల వరకు ఉంది. మరి ఇంత వేగంగా ఉల్లి ధరలు ఎందుకు పెరుగుతున్నాయి?

ఉల్లి ధరల పెరుగుదలకు ప్రధాన కారణం సరఫరా తగ్గడం. సాధారణంగా హైదరాబాద్‌కు మహారాష్ట్రలోని నాసిక్‌తో పాటు కర్ణాటక, మహబూబ్‌నగర్, ఏపీలోని కర్నూలు ప్రాంతాల నుంచి ఉల్లి వస్తుంది. కానీ ప్రస్తుతం హైదరాబాద్ మార్కెట్‌కు ప్రధానంగా మహారాష్ట్ర నుంచే సరఫరా జరుగుతోందని వ్యాపారులు చెబుతున్నారు. మరోవైపు.. కొన్ని ప్రాంతాల్లో వర్షాభావ పరిస్థితుల కారణంగా ఉల్లి దిగుబడి తగ్గిందని మార్కెట్ వర్గాలు చెబుతున్నాయి. దీంతో మార్కెట్‌కు వచ్చే ఉల్లి పరిమాణం తగ్గింది. సరఫరా తగ్గింది.. డిమాండ్ మాత్రం అలాగే ఉంది. ఈ డిమాండ్-సప్లై గ్యాప్‌నే ధరల పెరుగుదలకు ప్రధాన కారణంగా వ్యాపారులు చెబుతున్నారు.

ఇదే పరిస్థితి కొనసాగితే.. ఉల్లి ధర మరింత పెరిగే అవకాశం ఉందని కమిషన్ ఏజెంట్లు అంచనా వేస్తున్నారు. మరో వారం, పది రోజుల్లో కిలో ఉల్లి 100 రూపాయలకు చేరువ కావచ్చని వారి అంచనా. ధరల ప్రభావం ఇప్పటికే వినియోగంపై కనిపిస్తోంది. కొంతమంది వినియోగదారులు ఉల్లి కొనుగోళ్లను తగ్గిస్తున్నారు. పానీపూరీ, మిర్చి బజ్జీ వంటి చిరుతిండి వ్యాపారాల్లోనూ ఉల్లి వినియోగాన్ని తగ్గిస్తున్నట్లు తెలుస్తోంది. అంటే.. ఉల్లి ధర పెరుగుదల కేవలం ఇంటి వంటకే పరిమితం కాకుండా చిన్నచిన్న వ్యాపారాలపై కూడా ప్రభావం చూపుతోంది.

ఉల్లితో పాటు వెల్లుల్లి, అల్లం ధరలు కూడా పెరిగాయి. వెల్లుల్లి కిలో 205 రూపాయలు, అల్లం కిలో 120 రూపాయల వరకు ఉన్నట్లు మార్కెట్ వర్గాలు చెబుతున్నాయి.ధరలను అదుపులోకి తీసుకురావడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం బఫర్ స్టాక్‌లో ఉన్న ఉల్లిని మార్కెట్‌లోకి విడుదల చేస్తోంది. ఇది తక్షణంగా సరఫరాను పెంచి ధరలపై ఒత్తిడిని తగ్గించే ప్రయత్నం. మరోవైపు తెలంగాణా ప్రభుత్వం కూడా కేంద్రంతో చర్చలు జరిపి అదనపు ఉల్లి సరఫరా కోసం చర్యలు చేపడుతోంది.

అయితే.. ఇవి తక్షణ ఉపశమన చర్యలు మాత్రమే. ఉల్లి ధరలు శాశ్వతంగా స్థిరపడాలంటే సరఫరా వ్యవస్థను బలోపేతం చేయడం కీలకం. ప్రధాన ఉల్లి ఉత్పత్తి రాష్ట్రాల నుంచి హైదరాబాద్, తెలంగాణాకు నిరంతర సరఫరా ఉండాలి. బఫర్ స్టాక్‌ను అవసరమైన సమయంలో మార్కెట్‌లోకి విడుదల చేయడం. కొరత ఉన్న ప్రాంతాలకు ఉల్లిని వేగంగా తరలించడం. రైతులకు నిల్వ సదుపాయాలు కల్పించడం. కొత్త పంట మార్కెట్‌లోకి వచ్చే వరకు సరఫరా అంతరాయం లేకుండా చూడడం అవసరం. వ్యాపారుల అంచనా ప్రకారం పరిస్థితులు సాధారణ స్థితికి రావడానికి 2 నుంచి 3 నెలలు పట్టొచ్చు.

కొత్త పంట మార్కెట్‌కు వచ్చి సరఫరా పెరిగితే ధరలు తగ్గే అవకాశం ఉంది. అంటే.. ఇప్పుడు ఉల్లి ధరల మంటకు కారణం కొరత. తక్షణ పరిష్కారం బఫర్ స్టాక్, రాయితీ విక్రయాలు. శాశ్వత పరిష్కారం మాత్రం సరఫరా వ్యవస్థను స్థిరంగా ఉంచడమే.