గోల్కొండలో బయటపడిన సొరంగం! 400 ఏళ్ల చరిత్రకు కొత్త క్లూ!

ర‌చ్చ‌ - రాజ‌కీయం @ 5 పి.ఎం.

1) చార్మినార్‌ నీడలో..ఓల్డ్ సిటీలో మెట్రో సందడి!

2) గోల్కొండలో బయటపడిన సొరంగం! 400 ఏళ్ల చరిత్రకు కొత్త క్లూ!

3) రోజూ టోల్‌ కడుతున్నారా? రూ.350తో నెలంతా టెన్షన్‌ ఫ్రీ!

1) చార్మినార్‌ నీడలో..ఓల్డ్ సిటీలో మెట్రో సందడి!

హైదరాబాద్‌ పాతబస్తీకి మెట్రో రైలు ప‌నులు వేగం పుంజుకుంటున్నాయి. ఎంజీబీఎస్‌ నుంచి ఫలక్‌నుమా మీదుగా చాంద్రాయణగుట్ట వరకు 7.5 కిలోమీటర్ల మేర నిర్మించనున్న ఈ మెట్రో కారిడార్‌.. నగర రవాణా వ్యవస్థలో కీలక మార్పుకు కారణం కానుంది. ఇరుకైన రోడ్లు, రద్దీ ప్రాంతాలు, పురాతన కట్టడాల మధ్య‌గా ఈ మార్గం సాగాల్సి ఉంది. దీంతో భూసేకరణ, ఆస్తుల తొలగింపు, చారిత్రక నిర్మాణాల పరిరక్షణ వంటి అనేక సవాళ్లను అధిగమిస్తూ ప్రాజెక్టు ముందుకు సాగుతోంది.

మెట్రో రెండో దశలో భాగంగా ఎంజీబీఎస్‌ నుంచి ప్రారంభమయ్యే ఈ మార్గం.. సాలార్‌ జంగ్‌ మ్యూజియం, చార్మినార్‌, శాలిబండ, శంషీర్‌గంజ్‌, అలియాబాద్‌, ఫలక్‌నుమా మీదుగా చాంద్రాయణగుట్టకు చేరుతుంది. చాంద్రాయణగుట్టను టెర్మినల్‌ హబ్‌గా అభివృద్ధి చేయాలని ప్రతిపాదించారు. ఈ కారిడార్‌ నిర్మాణానికి అంచనా వ్యయం సుమారు 2 వేల కోట్ల రూపాయలు. నాలుగేళ్లలో ఈ మార్గాన్ని పూర్తి చేయాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు.

ఈ ప్రాజెక్టులో అసలు సవాలు భూసేకరణ. కొన్ని రోడ్లు కేవలం 25 నుంచి 30 అడుగుల వెడల్పు మాత్రమే ఉన్నాయి. మెట్రో పిల్లర్లు, ట్రాక్‌ నిర్మాణం కోసం రోడ్లను 100 నుంచి 120 అడుగుల వరకు విస్తరించాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడింది. దీంతో ఎంజీబీఎస్‌ నుంచి ఫలక్‌నుమా వరకు భారీ స్థాయిలో భూసేకరణ చేపట్టారు. వందలాది భవనాలు, దుకాణాలు, మల్గీలను తొలగించాల్సి వచ్చింది. ఇప్పటికే 550కి పైగా భవనాల కూల్చివేతలు పూర్తయ్యాయి. దారుల్‌షిఫాలో నిజాం పాలన కాలంతో సంబంధం ఉన్నట్లు చెప్పబడే మున్షీ నాన్‌కీ రోటీ షాపు కూడా రోడ్డు విస్తరణలో భాగంగా తొలగించారు. వాటి యజమానులకు కలిపి దాదాపు ₹433 కోట్లు పరిహారంగా పంపిణీ చేశారు. దారుల్‌షిఫాలో నిజాం పాలన కాలంతో సంబంధం ఉన్నట్లు చెప్పబడే మున్షీ నాన్‌కీ రోటీ షాపు కూడా రోడ్డు విస్తరణలో భాగంగా తొలగించారు.

మొదట ఈ ప్రాజెక్టు కోసం దాదాపు 1,100 ఆస్తులు ప్రభావితమవుతాయని అంచనా వేశారు. అయితే ఇంజనీరింగ్‌ రీఅలైన్‌మెంట్‌, డిజైన్‌లో మార్పులతో ఆ సంఖ్యను 886కి తగ్గించారు. అంటే సాధ్యమైనంత వరకు ఆస్తుల నష్టాన్ని తగ్గించేలా మార్గాన్ని మార్చారు. మెట్రో అలైన్‌మెంట్‌ను చాలా జాగ్రత్తగా రూపొందించారు. చారిత్రక కట్టడాలకు నష్టం వాటిల్లకుండా.. వాటికి సమీపంగా మెట్రో వెళ్లేలా డిజైన్‌ చేశారు.

పాతబస్తీ మెట్రో విషయంలో నిర్మాణ పద్ధతిలోనూ కీలక మార్పు జరిగింది. గతంలో హైదరాబాద్‌ మెట్రో మొదటి దశను ప్రధానంగా PPP అంటే పబ్లిక్‌-ప్రైవేట్‌ పార్ట్‌నర్‌షిప్‌ విధానంలో చేపట్టారు. కానీ రెండో దశలోని ఈ కారిడార్‌కు మాత్రం కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల 50:50 భాగస్వామ్యంతో జాయింట్‌ వెంచర్‌ మోడల్‌ అమలు చేయాలని నిర్ణయించారు. దీంతో నిధుల సమీకరణ, నిర్మాణం, ప్రాజెక్టు అమలు వంటి అంశాల్లో ప్రభుత్వాల ప్రత్యక్ష భాగస్వామ్యం ఉండనుంది.

హైదరాబాద్‌ పాత చరిత్రకు, కొత్త నగరాభివృద్ధికి మధ్య నిర్మిస్తున్న ఓ కీలక కారిడార్‌. ఇరుకైన రోడ్లను విస్తరిస్తూ.. వందలాది ఆస్తులను తొలగిస్తూ.. చారిత్రక కట్టడాలను కాపాడుతూ.. ఇంజనీరింగ్‌ మార్పులతో ముందుకు సాగుతున్న ఈ ప్రాజెక్టు.. పూర్తయితే పాతబస్తీ రవాణా ముఖచిత్రాన్ని ఎంత వరకు మార్చుతుందో చూడాలి.

2) గోల్కొండలో బయటపడిన సొరంగం! 400 ఏళ్ల చరిత్రకు కొత్త క్లూ!

గోల్కొండ కోట ప్రాంతంలో బయటపడిన సొరంగం ఇప్పుడు చరిత్రకారులు, పురావస్తు నిపుణుల దృష్టిని ఆకర్షిస్తోంది. గోల్కొండ 18 CD ప్రాంతంలో గుర్తుతెలియని వ్యక్తులు తవ్వకాలు జరపడం.. స్థానికులు గుర్తించి అధికారులకు సమాచారం ఇవ్వడం.. ఆ తర్వాత తవ్వకాల్లో భూగర్భ నిర్మాణం వెలుగులోకి రావడం ఆసక్తికరంగా మారింది.

ఇది సాధారణ సొరంగమా? లేక దాదాపు 400 ఏళ్ల నాటి కుతుబ్‌షాహీ చరిత్రకు సంబంధించిన ఆనవాళ్లా? అసలు ఈ మార్గం ఎక్కడి నుంచి ఎక్కడికి వెళ్తుంది? దీన్ని గతంలో ఎందుకు ఉపయోగించారు? ఇప్పుడు ఇవే ప్రశ్నలు ఉత్కంఠ రేపుతున్నాయి.

అయితే ఈ సొరంగం వయసు, నిర్మాణ ఉద్దేశం గురించి ఇప్పుడే తుది నిర్ణయానికి రావడం సాధ్యం కాదు. అధికారులు చేపట్టే పురావస్తు పరిశీలనతోనే అసలు విషయం బయటపడనుంది.కొత్తగా బయటపడిన సొరంగం చుట్టూ ఆసక్తి పెరగడానికి ప్రధాన కారణం.. గోల్కొండ కోట, కుతుబ్‌షాహీ సమాధుల మధ్య గతంలోనే పాత మార్గాలు ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉండటమే.

కుతుబ్‌షాహీ హెరిటేజ్‌ పార్క్‌లో జరిగిన తవ్వకాల్లో ఇబ్రహీం కులీ కుతుబ్‌షా సమాధి సమీపంలో ఓ పాత గేటు, దానికి అనుసంధానమైన మార్గం, రిటైనింగ్‌ వాల్స్‌ బయటపడ్డాయి. ఈ నిర్మాణాలు గోల్కొండ కోట వైపు ఉన్న పాత కనెక్షన్‌కు సంకేతాలుగా పరిశోధకులు గుర్తించారు.అంతేకాదు.. 19వ శతాబ్దపు ఫొటోల ఆధారంగా కూడా కోట నుంచి సమాధుల వైపు ఉన్న పాత ప్రాసెషనల్‌ మార్గాన్ని పరిశోధకులు గుర్తించారు. అంటే.. గోల్కొండ నుంచి సమాధుల ప్రాంతానికి రాకపోకలకు ప్రత్యేక మార్గం ఉండేదనే చారిత్రక ఆధారం ఇప్పటికే ఉంది.

ఇక్కడే అసలు ఆసక్తికరమైన ప్రశ్న మొదలవుతుంది. సమాధుల దక్షిణ భాగంలో బయటపడిన గేటు.. గోల్కొండ కోట ప్రాకారాలకు 500 మీటర్లలోపే ఉంది. ఇబ్రహీం కులీ కుతుబ్‌షా సమాధి, ఈ దక్షిణ గేటు, కోటలోని పటాన్‌చెరు గేటు దాదాపు ఒకే అలైన్‌మెంట్‌లో ఉన్నట్లు పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి. దీంతో గోల్కొండ కోట నుంచి కుతుబ్‌షాహీ సమాధుల వరకు ఏదైనా పాత భూగర్భ లేదా ప్రాసెషనల్‌ కనెక్షన్‌ ఉండేదా అనే ప్రశ్నకు చారిత్రక ఆధారాల నేపథ్యంలో ప్రాధాన్యం ఏర్పడింది. అయితే ఇక్కడ ఒక క్లారిటీ అవసరం. చార్మినార్‌ వరకు సొరంగం ఉందని.. రాజభవనం నుంచి నేరుగా సమాధులకు భూగర్భ మార్గం ఉందని ప్రచారంలో ఉన్న కథనాలకు ఇప్పటివరకు బలమైన ఆధారాలు లేవు. అందుకే తాజాగా బయటపడిన సొరంగాన్ని కూడా అలాంటి కథనాలతో వెంటనే ముడిపెట్టడం సరైంది కాదు.

కుతుబ్‌షాహీ సమాధుల విషయంలో ఒక పాత సంప్రదాయ కథనం ఉంది. గోల్కొండలో మరణించిన రాజుల మృతదేహాలను సమాధుల ప్రాంగణానికి భూగర్భ మార్గం ద్వారా తీసుకువచ్చేవారని చెబుతారు. అయితే దీనికి పూర్తి స్థాయి పురావస్తు ఆధారం ఇప్పటివరకు లభించలేదు. కానీ కోట నుంచి సమాధుల వైపు పాత ప్రాసెషనల్‌ మార్గం ఉన్నట్లు తవ్వకాల్లో బయటపడిన ఆధారాలు మాత్రం ఈ కథనానికి కొంత చారిత్రక నేపథ్యాన్ని ఇస్తున్నాయి.

అందుకే 18 CD ప్రాంతంలో బయటపడిన సొరంగం కూడా అదే వ్యవస్థలో భాగమా? లేక నీటి పారుదల, సేవా అవసరాలు, రక్షణ లేదా మరో నిర్మాణ ప్రయోజనం కోసం నిర్మించారా? అనేది ఇప్పుడు తేలాల్సి ఉంది. సొరంగం నిర్మాణంలో ఉపయోగించిన రాయి, ఇటుక, గోడల నిర్మాణ పద్ధతి, మట్టి పొరలు వంటి అంశాల పరిశీలనతో దాని కాలాన్ని అంచనా వేసే అవకాశం ఉంటుంది.

400 ఏళ్ల చరిత్రకు కొత్త క్లూ?కుతుబ్‌షాహీల పాలన 1518 నుంచి 1687 వరకు కొనసాగింది. ఆ కాలంలో గోల్కొండ కేవలం ఓ కోట కాదు.. రాజభవనాలు, మసీదులు, నీటి వ్యవస్థలు, నివాస ప్రాంతాలు, రక్షణ నిర్మాణాలతో కూడిన భారీ నగర కేంద్రం. దానికి సమీపంలోని కుతుబ్‌షాహీ సమాధుల ప్రాంగణం రాజవంశ నెక్రోపొలిస్‌గా అభివృద్ధి చెందింది. దాదాపు 30 సమాధులు, మసీదులు, ఇతర నిర్మాణాలతో ఉన్న ఈ ప్రాంతం.. కుతుబ్‌షాహీల చరిత్రకు కీలక ఆధారం.

ఇప్పుడు అదే చారిత్రక ప్రాంతానికి సమీపంలో సొరంగం బయటపడటం ఆసక్తిని పెంచుతోంది. ఇది నిజంగా కుతుబ్‌షాహీ కాలం నాటి నిర్మాణ అవశేషమా? పాత ప్రాసెషనల్‌ మార్గంలో భాగమా? లేక తరువాతి కాలంలో నిర్మించిన భూగర్భ నిర్మాణమా? ఈ మూడు అవకాశాల్లో అసలు నిజం ఏదో తేల్చేది పురావస్తు పరిశీలనే.

అందుకే గోల్కొండలో బయటపడిన ఈ సొరంగం.. కేవలం ఓ భూగర్భ మార్గం కాదు. 400 ఏళ్ల క్రితం గోల్కొండ నగరం ఎలా ఉండేది? అక్కడి నుంచి సమాధుల వరకు రాకపోకలు ఎలా సాగేవి? అప్పటి నిర్మాణ నైపుణ్యం ఎంత అభివృద్ధి చెందింది? అనే ఎన్నో ప్రశ్నలకు సమాధానాలు ఇచ్చే కొత్త చారిత్రక క్లూగా మారుతుందా అన్నదే ఇప్పుడు ఉత్కంఠ.

3) రోజూ టోల్‌ కడుతున్నారా? రూ.350తో నెలంతా టెన్షన్‌ ఫ్రీ!

తెలంగాణలో హైవేపై తరచూ ప్రయాణించే వాహనదారులకు కేంద్ర ప్రభుత్వం గుడ్‌న్యూస్‌ చెప్పింది. ముఖ్యంగా టోల్‌ ప్లాజాల చుట్టుపక్కల ప్రాంతాల్లో నివసించే వారికి.. ఇక ప్రతిసారీ టోల్‌ కట్టాల్సిన అవసరం లేకుండా డిజిటల్ లోకల్ టోల్‌ పాస్‌ అందుబాటులోకి వచ్చింది. దేశవ్యాప్తంగా 121 టోల్‌ ప్లాజాల వద్ద ఈ డిజిటల్‌ లోకల్‌ పాస్‌ సదుపాయాన్ని NHAI అందుబాటులోకి తెచ్చింది. అర్హత ఉన్న స్థానికులు రాజ్‌మార్గ్‌యాత్ర యాప్‌ ద్వారా నెలవారీ పాస్‌ తీసుకోవచ్చు.

తెలంగాణలో ఎంతమంది లబ్ధి పొందొచ్చు?

తెలంగాణలో NHAI ఆధ్వర్యంలో 35 యూజర్‌ ఫీ ప్లాజాలు ఉన్నట్లు కేంద్ర రోడ్డు రవాణా, జాతీయ రహదారుల మంత్రిత్వ శాఖ రాజ్యసభకు తెలిపింది.అయితే ఈ 35 ప్లాజాలన్నింటికీ కొత్త డిజిటల్‌ లోకల్‌ పాస్‌ వర్తిస్తుందని చెప్పలేం. ప్రస్తుతం దేశవ్యాప్తంగా ఎంపిక చేసిన 121 ప్లాజాలకే ఈ సదుపాయం అమల్లో ఉంది. తెలంగాణలో ఏయే ప్లాజాలు ఈ జాబితాలో ఉన్నాయన్నది రాజ్‌మార్గ్‌యాత్ర యాప్‌లో చెక్‌ చేయాల్సి ఉంటుంది. అంటే.. తెలంగాణలో టోల్‌ ప్లాజాకు 20 కిలోమీటర్ల పరిధిలో నివసించే అర్హులైన ప్రైవేట్‌ వాహనదారులు ఈ పాస్‌ ద్వారా ప్రయోజనం పొందే అవకాశం ఉంది. అయితే తెలంగాణలో దీనివల్ల లబ్ధి పొందే వారి ఖచ్చిత సంఖ్యను NHAI ఇప్పటివరకు ప్రత్యేకంగా ప్రకటించలేదు.

రూ.350తో నెలంతా టోల్‌ టెన్షన్‌ లేదు!లోకల్‌ పాస్‌ ధర రూ.350 నుంచి ప్రారంభమవుతుంది. వాహనం కేటగిరీ, వర్తించే నిబంధనల ఆధారంగా మొత్తం మారవచ్చు. అర్హత ఉన్న వాహనదారులకు నెల రోజుల పాటు సంబంధిత టోల్‌ ప్లాజా మీద అపరిమిత ప్రయాణం చేసే అవకాశం ఉంటుంది. ఉదాహరణకు.. టోల్‌ ప్లాజా సమీపంలో ఉండే కుటుంబాలు, ఉద్యోగులు, చిన్న వ్యాపారులు లేదా రోజూ హైవేపై రాకపోకలు సాగించే స్థానికులకు ఇది ఉపయోగకరం. ప్రతి ప్రయాణానికి విడిగా టోల్‌ చెల్లించే భారం తగ్గుతుంది.

ఇక టోల్‌ ప్లాజా దగ్గరికి వెళ్లి పత్రాలు సమర్పించాల్సిన అవసరం లేదు. రాజ్‌మార్గ్‌యాత్ర యాప్‌లో లోకల్‌ పాస్‌ కోసం దరఖాస్తు చేసుకోవచ్చు. మీ నివాస చిరునామా, వాహనం వివరాలు, FASTag వంటి సమాచారాన్ని ప్రభుత్వ డిజిటల్‌ వ్యవస్థల ద్వారా ధృవీకరిస్తారు. DigiLocker, VAHAN, GIS ఆధారిత వెరిఫికేషన్‌ ద్వారా టోల్‌ ప్లాజా నుంచి మీ చిరునామా 20 కిలోమీటర్ల పరిధిలో ఉందా లేదా అన్నది నిర్ధారిస్తారు.

హైదరాబాద్‌ నుంచి విజయవాడ, హైదరాబాద్‌–నాగ్‌పూర్‌, హైదరాబాద్‌–బెంగళూరు వంటి జాతీయ రహదారులపై రోజూ లేదా తరచూ ప్రయాణించే స్థానిక వాహనదారులకు ఈ విధానం కీలకం కావచ్చు. టోల్‌ ప్లాజాకు 20 కిలోమీటర్ల లోపల ఉండటం ఒక్కటే సరిపోదు. ఆ ప్లాజా డిజిటల్‌ లోకల్‌ పాస్‌ జాబితాలో ఉండాలి. అలాగే వాహనం, యజమాని అర్హతలు కూడా నిబంధనలకు అనుగుణంగా ఉండాలి. అందుకే తెలంగాణ వాహనదారులు ముందుగా రాజ్‌మార్గ్‌యాత్ర యాప్‌లో తమ సమీప టోల్‌ ప్లాజా ఈ సదుపాయానికి అర్హమైందో లేదో చెక్‌ చేసుకోవాలి.

మొత్తంగా చూస్తే.. తెలంగాణలో 35 NHAI టోల్‌ ప్లాజాలు ఉన్న నేపథ్యంలో, ఎంపిక చేసిన ప్లాజాల చుట్టుపక్కల నివసించే స్థానిక వాహనదారులకు ఈ డిజిటల్‌ పాస్‌ టోల్‌ ఖర్చును తగ్గించే అవకాశం కల్పిస్తోంది. రూ.350తో నెలంతా అపరిమిత ప్రయాణం అనే అవకాశం.. తరచూ టోల్‌ దాటే వారికి నిజంగానే ఉపయోగకరంగా మారొచ్చు.