మెదడు కణాల పరిశోధకులకు నోబెల్ బహుమతి

ఈ ముగ్గురికి లైట్-గేటెడ్ అయాన్ ఛానల్స్, ఆప్టోజెనెటిక్స్‌కు సంబంధించిన పరిశోధనలకు ఈ పురస్కారం లభించింది. ఆప్టోజెనెటిక్స్ ద్వారా జీవించి ఉన్న మెదడులోని నిర్దిష్ట నర కణాలను వెలుతురుతో ఆన్ లేదా ఆఫ్ చేయడం సాధ్యమవుతుంది. దీంతో జ్ఞాపకాలు, భావోద్వేగాలు, ప్రవర్తనలను నర కణాలు ఎలా ప్రభావితం చేస్తాయో పరిశోధకులు మరింత స్పష్టంగా అధ్యయనం చేయగలుగుతున్నారు.

ఈ పరిశోధనకు పునాది పీటర్ హెగెమన్, జార్జ్ నాగెల్ చేసిన అధ్యయనాలతో పడింది. ఒక కణం మాత్రమే ఉండే ఆల్గీ జీవి వెలుతురు వైపు ఎలా కదులుతుందనే అంశాన్ని పరిశీలించిన వారు, ‘చానల్‌రోడాప్సిన్’ అనే ప్రత్యేక ప్రొటీన్‌ను గుర్తించారు.

నీలి వెలుతురు పడినప్పుడు ఈ ప్రొటీన్‌లోని ఛానల్ తెరుచుకుని అయాన్లు కణంలోకి ప్రవేశించడంతో విద్యుత్ సంకేతం ఏర్పడుతుందని వారు గుర్తించారు. ఇతర కణాల్లోకి ఈ ప్రొటీన్‌ను ప్రవేశపెట్టినప్పుడు అవి కూడా వెలుతురుకు స్పందించేలా మారాయి.

ఆ తర్వాత కార్ల్ డీసెరోత్ ఈ ఆవిష్కరణను నర కణాలపై ఉపయోగించారు. చానల్‌రోడాప్సిన్‌కు సంబంధించిన జన్యువును ఎలుకల నర కణాల్లో ప్రవేశపెట్టి, నీలి వెలుతురు ద్వారా ఆ కణాల్లో నర సంకేతాలను ప్రేరేపించగలిగారు. అనంతరం జీవించి ఉన్న ఎలుకల మెదడులోనూ ఇదే విధానాన్ని ఉపయోగించి నర కణాలను వెలుతురుతో నియంత్రించడం సాధ్యమైంది.

ఈ విధానాన్నే ఆప్టోజెనెటిక్స్‌గా పిలుస్తున్నారు. ప్రస్తుతం ప్రపంచవ్యాప్తంగా నర వ్యవస్థపై పరిశోధనల్లో ఇది కీలకమైన సాధనంగా మారింది. ముఖ్యంగా మెదడులోని నిర్దిష్ట నర మార్గాలు జ్ఞాపకాలు, భావాలు, ప్రవర్తనలను ఎలా నియంత్రిస్తాయో తెలుసుకోవడానికి దీనిని ఉపయోగిస్తున్నారు. దృష్టి లోపం ఉన్నవారిలో చూపును పునరుద్ధరించే అవకాశాలపై కూడా ఈ విధానాన్ని పరిశోధిస్తున్నారు.

ఈ ముగ్గురు శాస్త్రవేత్తలు చేసిన పరిశోధనలు న్యూరోసైన్స్‌లో కొత్త దశకు పునాది వేశాయని నోబెల్ కమిటీ పేర్కొంది. 2026 వైద్య నోబెల్ ప్రకటనతో ఈ ఏడాది నోబెల్ పురస్కారాల ప్రక్రియ ప్రారంభమైంది. మిగతా విభాగాల విజేతల ప్రకటనలు కూడా తదుపరి రోజుల్లో జరగనున్నాయి.