ఆ ఆరు అంశాలే సీఈసీ భవిష్యత్ ను నిర్ణయిస్తాయా?
ప్రధాన ఎన్నికల అధికారిని వార్తా పత్రికల ఆధారంగా దోషిగా నిర్ధారించలేమన్న సుప్రీంకోర్టు
ప్రధాన ఎన్నికల కమిషర్ పై సుప్రీంకోర్టులో దాఖలైన పిటిషన్ ను సోమవారం విచారణ జరిగింది. సీఈసీని సస్పెండ్ చేయడానికి అత్యున్నత న్యాయస్థానం నిరాకరించింది. ఇది కేవలం మొదటి అడుగు మాత్రమే. కోర్ట్ నంబర్ వన్ లో ప్రధాన న్యాయమూర్తి సూర్యకాంత్, జస్టిస్ జయమల్య బాగ్చి, జస్టిస్ వి. మోహనలతో కూడిన ధర్మాసనం రెండు రిట్ పిటిషన్లపై నోటీసు జారీ చేసింది.
ఒక నోటీసు, పిటిషన్‌లో పేర్కొన్న పార్టీలను తమ సమాధానాలను దాఖలు చేయమని కోరుతుంది. ఈ రెండు పిటిషన్లు ఎన్నికల కమిషనర్లు సుఖ్‌బీర్ సింగ్ సంధు, వివేక్ జోషి ఫైల్‌లో నమోదు చేసిన అభ్యంతరాలపై ఆధారపడి ఉన్నాయి.
తనకు తాను సామాజిక కార్యకర్తగా ప్రకటించుకున్న పిటిషనర్లు పాట్నా నివాసి రాకేష్ కుమార్ సింగ్, న్యాయవాది శైలేంద్ర మణి త్రిపాఠి ఈ పిటిషన్లను దాఖలు చేశారు. కేంద్ర ప్రభుత్వంతో పాటు, కమిషన్, కుమార్ ఇద్దరూ ఇద్దరు సీనియర్ అధికారులను ప్రతివాదులుగా పేర్కొన్నారు.
వీరే ఈ కేసులో సమాధానం చెప్పవలసిన పార్టీలు. వారు సీనియర్ డిప్యూటీ ఎన్నికల కమిషనర్ మనీష్ గార్గ్, డైరెక్టర్ జనరల్ (ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ) సీమా ఖన్నాకు నోటీసులు జారీ అయ్యాయి. ఓ ఆరు ప్రశ్నలు ఈ కేసు గమనాన్ని నిర్దేశిస్తాయి.
1. సస్పెన్షన్ అభ్యర్థన ఎందుకు విఫలమైంది?
పిటిషన్ దాఖలు చేసిన రాకేశ్ కుమార్ సింగ్ నుంచి మాత్రమే సస్పెన్షన్ అభ్యర్థన వచ్చింది. త్రిపాఠి ఈ విషయాన్ని ప్రస్తావించలేదు. కేసు తుది నిర్ణయం అయ్యే వరకు కోరిన ఉపశమనాలైన సింగ్ ఐదు మధ్యంతర ప్రార్థనలలో ఇది చివరిది. కుమార్‌ను ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్‌గా విధులు నిర్వర్తించకుండా నిరోధించాలని ఆయన కోరారు.
రాకేశ్ కుమార్ మూడు అంశాల ఆధారంగా ఆయనను సస్పెండ్ చేయాలని కోరారు. వాటిలో మొదటిది ఓటర్ల జాబితాల సమగ్రతకు సంబంధించినది. ముగ్గురు కమిషనర్లలో ఇద్దరు నిరంతరంగా వ్యతిరేకించినప్పటికీ కుమార్ కొనసాగడం, ఈలోగా జరిగిన ప్రతి జాబితా పరిశీలన ప్రక్రియపై సందేహాన్ని కలిగిస్తుందని ఆయన వాదించారు.
రెండవది, ఓటర్ల జాబితాల ప్రత్యేక విస్తృత పునఃపరిశీలన (SIR)పై కోర్టు స్వయంగా ఇచ్చిన ఉత్తర్వులు, ఆ ప్రక్రియ కమిషన్‌దేనని భావించాయి. మూడవది, బహుళ-సభ్యుల కమిషన్‌ను పునరుద్ధరించడానికి సస్పెన్షన్‌ను ఒక మార్గంగా సూచిస్తుంది. ఈ పిటిషన్లు రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 32 కింద దాఖలు చేయబడ్డాయి.
ఇది ఒక పౌరుడు ప్రాథమిక హక్కులను అమలు చేయడానికి నేరుగా సుప్రీం కోర్టును ఆశ్రయించడానికి అనుమతిస్తుంది. ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్‌ను సస్పెండ్ చేయడానికి కోర్టుకు అధికారం ఇచ్చే ఏ నిబంధనను కూడా పిటిషన్ ఉదహరించలేదు. ఆర్టికల్ 324(5) CECని సుప్రీం కోర్టు న్యాయమూర్తికి నిర్దేశించిన పద్ధతిలో మాత్రమే తొలగించడానికి అనుమతిస్తుంది. సస్పెన్షన్ గురించి మౌనంగా ఉంది.
బెంచ్ మౌఖిక పరిశీలనలు తిరస్కరణకు మూడు కారణాలను వెల్లడిస్తున్నాయి. కేవలం వార్తాపత్రికల నివేదికల ఆధారంగా కోర్టు చర్య తీసుకోలేదని, ప్రతివాదుల వాదనలు ఇంకా వినవలసి ఉందని ప్రధాన న్యాయమూర్తి అన్నారు.
ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్‌ను సస్పెండ్ చేస్తే ఎన్నికలను ఎవరు నిర్వహిస్తారని బెంచ్ ప్రశ్నించింది. రికార్డును పరిశీలించకముందే అటువంటి ఉపశమనాన్ని మంజూరు చేయడం అనేది ముందు చేయాల్సిన పనిని తర్వాత చేయడం లాంటిదని జస్టిస్ బాగ్చి అన్నారు. ఈ తిరస్కరణ మధ్యంతర దశలో జరిగింది. ఆ అభ్యర్థన పిటిషన్‌లో భాగంగానే ఉంది.
2. ప్రతివాదిపై ఏమి కోరుతున్నారు?
రాకేశ్ కుమార్ పిటిషన్ లో తన ఏడుగురు ప్రతివాదులను చాలా విభిన్నంగా పరిగణిస్తుంది. ఆ తేడాలు దాని ఉద్దేశ్యాన్ని వెల్లడిస్తాయి. కేవలం కుమార్ పై మాత్రమే, ఇది 'కోవారెంటో' రిట్ ను కోరుతోంది, ఇది "ఏ అధికారం ద్వారా" అని అర్థం వచ్చే ఒక లాటిన్ పదబంధం.
ఈ రిట్ ద్వారా, ఒక ప్రభుత్వ పదవిని కలిగి ఉన్న వ్యక్తి ఏ అధికారం కింద దానిని కలిగి ఉన్నారో చూపించమని కోర్టు కోరుతుంది. ఒక సంస్థగా కమిషన్‌కు అప్పగించబడిన అధికారాన్ని కుమార్ ఒక్కరే ఏ అధికారం ద్వారా వినియోగిస్తున్నారో చూపించమని రాకేశ్ కుమార్ కోరుతున్నారు. ఈ రిట్ సాధారణంగా పదవిపై హక్కును పరీక్షిస్తుందని పదవిలో ప్రవర్తనను మాత్రమే పరిగణనలోకి తీసుకుంటుందని పిటిషన్ అంగీకరిస్తుంది.
ఆ ఇద్దరు అధికారులు తమ కార్యాలయాలను యథాతథంగా ఉంచుతూ, వారి చర్యలకు సంబంధించిన వేరొక పరిష్కారాన్ని ఎదుర్కొంటున్నారు. ఐటీ విభాగం పర్యవేక్షణను పునఃకేటాయించిన గార్గ్ జూలై 28 నాటి ఉత్తర్వును రద్దు చేయాలని సింగ్ కోర్టును కోరారు.
చట్టవిరుద్ధమైన నిర్ణయాన్ని కోర్టు కొట్టివేసే లేదా రద్దు చేసే రిట్ అయిన ‘సెర్షియేరారి’ ద్వారా ఆ ఉపశమనం కావాలని కోరారు. ఓటర్ల జాబితా డేటాబేస్‌కు రిజిస్ట్రేషన్ అధికారుల ప్రాప్యతను పునరుద్ధరించాలనే అభ్యర్థనలు ఖన్నా నేతృత్వం వహిస్తున్న విభాగానికి సంబంధించినవి.
కమిషన్ ఎలా నిర్ణయం తీసుకోవాలనే దానిపై ప్రకటనలు కమిషన్‌కు, కేంద్ర ప్రభుత్వానికి ఉద్దేశించబడ్డాయి. సంధు, జోషిలకు వ్యతిరేకంగా ఎలాంటి ఫిర్యాదు చేయలేదు. వారి అభ్యంతరాలు పిటిషనర్ కేసును ఏర్పరుస్తున్నందున, సస్పెన్షన్ పిటిషన్ వారిని కమిషన్‌ను నడిపించేలా చేసి ఉండేది కాబట్టి వారు పార్టీలుగా ఉన్నారు. ఇప్పుడు ఆ ఇద్దరూ కమిషన్ ముందు ఏమి ఉంచబడింది.
అది ఏమి నిర్ణయించిందో ప్రమాణం చేసి చెప్పవలసి ఉంటుంది. వారు తమ నోటింగ్‌లకు కట్టుబడి ఉండవచ్చు, తమ ఆందోళనలు అప్పటికే పరిష్కరించబడ్డాయని చెప్పవచ్చు, లేదా కమిషన్ దాఖలు చేసిన ఉమ్మడి అఫిడవిట్ లేదా ప్రమాణ పత్రంలో చేరవచ్చు. త్రిపాఠి పిటిషన్ భిన్నంగా రూపొందించబడింది, ఎందుకంటే అది కోవారెంటో ను కోరడం లేదు, ఇద్దరు కమిషనర్లను వదిలివేసి, క్యాబినెట్ సెక్రటరీని చేర్చింది.
3. కమిషన్ ఫైళ్లు, 14 అభ్యంతరాల వర్గీకరణ.
2023 ఎన్నికల సంఘం సవరణ చట్టంలోని సెక్షన్ 18, కమిషన్ ఎలా నిర్ణయాలు తీసుకుంటుందో నిర్దేశిస్తుంది. నిర్ణయాలు సాధ్యమైనంత వరకు ఏకగ్రీవంగా ఉండాలి. సభ్యుల మధ్య భిన్నాభిప్రాయాలు ఉన్నప్పుడు మెజారిటీతో తీసుకోవాలి.
ఆ మద్దతు లేదని తేలిన నిర్ణయాలను కోర్టు ఉత్తర్వు ద్వారా నిలిపివేస్తామని లేదా నిరోధిస్తామని జస్టిస్ బాగ్చి సూచించారు. అందువల్ల, సమావేశ నిమిషాలు, ఎజెండాలు, ఫైల్ నోటింగ్స్, సర్వర్ లాగ్‌లు, ఆడిట్ ట్రయల్స్ కోసం కోర్టును ఆదేశించాలని రాకేశ్ కుమార్ కోరుతున్నారు.
ప్రజా చర్చలో ఈ 14 అభ్యంతరాలను 14 ఏకపక్ష నిర్ణయాలుగా పరిగణించారు. కానీ రాకేశ్ కుమార్ పిటిషన్‌లోని పట్టిక మరింత జాగ్రత్తగా చదవాల్సిన అవసరాన్ని సూచిస్తుంది. ఆరు అంశాలు, ఆమోదం లేకుండా జారీ చేసిన కమ్యూనికేషన్ల వంటి కమిషన్ తన కార్యకలాపాలను ఎలా నిర్వహిస్తుందనే దానికి సంబంధించినవి.
జూలైలో జరిగిన ఒక సంఘటనకు మూడు అంశాలు సంబంధించినవి, అప్పుడు ఇద్దరు కమిషనర్లు ఐటీ విభాగానికి సంబంధించి గార్గ్ ఉత్తర్వును కొట్టివేశారు. మిగిలిన ఐదు అంశాలు ఫారం 6 ద్వారా ఓటరును నేరుగా తాకడం, రోల్ డేటాబేస్‌కు ప్రాప్యత, పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని అప్పీళ్లకు సంబంధించినవి.
4. ఫారం 6ను ఎవరు మార్చారు అనే దానిపై విచారణ.
ఫారం 6ను ఎవరు సవరించారో కోర్టు చూడాలనుకుంటుందని ప్రధాన న్యాయమూర్తి అన్నారు. ఈ ఫారం 1960 నాటి ఓటర్ల నమోదు నిబంధనల ప్రకారం నిర్దేశించబడింది. 1950 నాటి ప్రజా ప్రాతినిధ్య చట్టంలోని సెక్షన్ 28, కమిషన్‌ను సంప్రదించిన తర్వాత నిబంధనలను రూపొందించే అధికారాన్ని కేంద్ర ప్రభుత్వానికి కల్పిస్తుంది.
కొత్త ప్రకటన ఫారంలోని సారాంశాన్ని మార్చినట్లయితే, ఏకగ్రీవ కమిషన్‌కు కూడా దానిని ప్రవేశపెట్టే అధికారం ఉండదు. SIR కొనసాగుతున్న రాష్ట్రాల వెలుపల దానిని ఉపసంహరించుకున్నప్పటికీ, ఈ ప్రకటన ఒక ప్రత్యేక SIR పత్రమని కమిషన్ వాదిస్తోంది.
చట్టబద్ధమైన ఫారానికి తప్పనిసరిగా ఒక చేర్పు చేయడం అనేది ఆ ఫారానికి సవరణ అవుతుందా లేదా అన్నదే ఇక్కడ చట్టపరమైన ప్రశ్న. "సవరించిన ఏ ఫారం 6 కూడా మాచే ఆమోదించబడలేదు" అని విచారణ సందర్భంగా సీజేఐ వ్యాఖ్యానించారు.
ఈ వ్యాఖ్య, ఫారానికి జతచేసిన ప్రకటనను సుప్రీంకోర్టు సమర్థించిందని పేర్కొన్న కమిషన్ సెప్టెంబర్ 26 పత్రికా ప్రకటనకు విరుద్ధంగా ఉంది. మే 27 నాటి బీహార్ SIR తీర్పు దానిని సమర్థించి ఉండదు, ఎందుకంటే ఆ తీర్పు వెలువడిన తర్వాతే ఈ ప్రకటన ప్రవేశపెట్టబడింది.
5. సెక్షన్ 32 కింద ప్రాసిక్యూషన్ వాదన..
పిటిషన్‌లో త్రిపాఠి, 1950 చట్టంలోని సెక్షన్ 32 కింద కుమార్, గార్గ్, ఖన్నాలపై ప్రాసిక్యూషన్ కోరుతున్నారు. ఈ సెక్షన్, ఓటర్ల జాబితాల తయారీలో తప్పు చేసినందుకు అధికారులను వ్యక్తిగతంగా జవాబుదారీగా చేస్తుంది. ఇది ఎన్నికల రిజిస్ట్రేషన్ అధికారులు, వారి సహాయకులు, జాబితాలకు సంబంధించి చట్టం ప్రకారం అధికారిక విధిని నిర్వర్తించాల్సిన ఏ ఇతర వ్యక్తికైనా వర్తిస్తుంది.
అటువంటి వ్యక్తి సహేతుకమైన కారణం లేకుండా, చర్య ద్వారా గానీ లేదా లోపం ద్వారా గానీ ఆ విధిని ఉల్లంఘించినప్పుడు నేరం జరిగినట్లు అవుతుంది. దీనికి శిక్ష కనీసం మూడు నెలల జైలు శిక్ష, ఇది రెండు సంవత్సరాల వరకు పొడిగించబడవచ్చు. దానితో పాటు జరిమానా కూడా ఉంటుంది. అతని మార్గంలో మూడు అడ్డంకులు ఉన్నాయి.
మొదటిది క్షేత్రస్థాయి అధికారుల చుట్టూ రూపొందించబడిన ఈ సెక్షన్ పరిధికి సంబంధించినది. ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ ఈ చట్టం కింద విధిని నిర్వర్తించాల్సిన వ్యక్తి అవునో కాదో కోర్టు నిర్ణయించాలి. రెండవ అడ్డంకి అదే నిబంధనలోని ఉప-సెక్షన్ (3)లో ఉంది.
ఎన్నికల కమిషన్ లేదా రాష్ట్ర ప్రధాన ఎన్నికల అధికారి ద్వారా అధికారం పొందిన ఫిర్యాదుపై మాత్రమే కోర్టు ఈ నేరాన్ని విచారణకు తీసుకోవచ్చు. అందువల్ల ఒక పౌరుడు నేరుగా మేజిస్ట్రేట్ వద్దకు వెళ్లలేడు. కుమార్‌పై ఫిర్యాదు చేయాలంటే ఆయన అధ్యక్షత వహించే సంస్థ అధికారం అవసరం అవుతుంది.
మూడవ అడ్డంకి 2023 చట్టంలోని సెక్షన్ 16. ఇది, అధికారిక విధిలో పనిచేస్తున్నప్పుడు లేదా పనిచేస్తున్నట్లుగా భావించి చేసిన పనులకు గాను ఒక కమిషనర్‌పై సివిల్ లేదా క్రిమినల్ విచారణ జరపడాన్ని నిషేధిస్తుంది.
ఉద్దేశపూర్వకంగా జాబితాలను తారుమారు చేయడానికి అధికారిక విధికి మధ్య సహేతుకమైన సంబంధం లేదని త్రిపాఠి సమాధానమిచ్చారు. ఈ మినహాయింపుపై దాఖలైన ఒక ప్రత్యేక సవాలు జనవరి నుంచి కోర్టులో పెండింగ్‌లో ఉంది.
6. ఎస్ఐఆర్‌కే ఒక పరీక్ష..
చట్టబద్ధమైన అధికారం లేనందున మొత్తం ఎస్ఐఆర్‌ను రద్దు చేయాలని సింగ్ తన విస్తృతమైన అభ్యర్థనలో కోర్టును కోరారు. కమిషన్ ఒక సంస్థగా దీనిని నిర్ణయించిందనే ప్రాతిపదికన కోర్టు ఈ చర్యకు అనుమతించిందని ఆయన వాదన. ఫైళ్లు దీనికి విరుద్ధంగా చూపిస్తే, నిజమైన సంస్థాగత పరిస్థితిని కోర్టుకు ఎప్పుడూ చెప్పలేదని ఆయన అంటున్నారు.
ఈ అభ్యర్థన బెంచ్ నుంచే మొదలుకొని రెండు ఇబ్బందులను ఎదుర్కొంటోంది. ప్రధాన న్యాయమూర్తి, జస్టిస్ బాగ్చి, బీహార్ ఎస్ఐఆర్‌ను సమర్థిస్తూ తాము మే 27న ఇచ్చిన తీర్పును సవరించుకోవలసి ఉంటుంది.
అంతేకాకుండా, అభ్యంతరాల పట్టిక SIRను ప్రారంభించిన ఉత్తర్వు వెలువడిన నాలుగు నెలల తర్వాత, అంటే అక్టోబర్ 2025లో మొదలవుతుంది. ఆ ఉత్తర్వును యథాతథంగా ఉంచుతుంది. తర్వాత రద్దు చేయబడిన ఏదైనా నిర్ణయం కింద మార్చబడిన రోల్ ఎంట్రీలను చట్ట ప్రకారం తిరిగి పరిశీలించాలని రాకేశ్ కుమార్ కోరారు. న్యాయాధికారులు పునరుద్ధరించిన ఓటర్లకు వ్యతిరేకంగా పశ్చిమ బెంగాల్‌లో దాఖలైన 16.10 లక్షల అప్పీళ్లను కొట్టివేయాలని త్రిపాఠి కోర్టును కోరారు.
కమిషన్ సమాధానం..
ఈ అంశాలపై కమిషన్‌కు దాని స్వంత సమాధానాలు ఉంటాయి. సెక్షన్ 18, ఏకగ్రీవ నిర్ణయం ద్వారా, దాని సభ్యుల మధ్య పనిని కేటాయించడానికి అనుమతిస్తుంది. ఇందులో సాధారణ సంభాషణలు కూడా ఉండవచ్చు. SIRను ప్రారంభించిన ఉత్తర్వు, దాని తదుపరి షెడ్యూల్‌లు ఏకగ్రీవంగా ఉన్నాయని అది ఇప్పటికే చెప్పింది.
ఒక ఫైల్‌పై కమిషనర్ నోట్ ఒక వ్యక్తిగత అభిప్రాయాన్ని నమోదు చేస్తుందని, అది ఒక నిర్ణయానికి తక్కువగా ఉంటుందని కూడా అది వాదించవచ్చు. సమాధానాలు, ఫైళ్లు కోర్టు ముందుకు వచ్చిన తర్వాత ఈ సమాధానాలు ఎంతవరకు నిలబడతాయో స్పష్టమవుతుంది.
Next Story