హసీనా సందేశం ఢాకాకు ఆగ్రహం తెప్పించిందా?

దీనితో ఢాకా అర్ధరాత్రి విడుదల చేసిన ఒక ప్రకటనలో తీవ్ర ఆగ్రహం వ్యక్తం చేసింది. " నరమేధం కేసులో పరారీలో ఉండి కేసులో దోషిగా తేలిన షేక్ హసీనాకు" విలేకరుల సమావేశం నిర్వహించేందుకు అనుమతి ఇవ్వడంపై తీవ్ర ఆగ్రహం వ్యక్తం చేసింది. బంగ్లాదేశ్ నేషనలిస్ట్ పార్టీ (బీఎన్‌పీ)కి చెందిన తారిక్ రెహమాన్ నేతృత్వంలోని ప్రభుత్వం.. ఈ చర్యను "బంగ్లాదేశ్ సార్వభౌమత్వానికి అవమానం"గా అభివర్ణించింది.

"ఏ సాకుతోనైనా ఆమెకు మీడియాతో బహిరంగంగా మాట్లాడే అవకాశాన్ని కల్పించడం, బంగ్లాదేశ్-భారత్ మధ్య సామరస్యపూర్వక ద్వైపాక్షిక సంబంధాలకి తీవ్ర నష్టం కలిగిస్తుంది" అని పేర్కొంది. ఢాకా చేసిన ఈ తీవ్రమైన వ్యాఖ్యలు, ఇరుగుపొరుగు దేశాల మధ్య దౌత్య సంబంధాలను పునరుద్ధరించుకోవాలన్న తక్షణ ఆశలపై నీళ్లు చల్లాయి.

వచ్చే నెలలో జరిగే బ్రిక్స్ సదస్సులోని అవుట్‌రీచ్ సెషన్‌లో పాల్గొనాలన్న న్యూఢిల్లీ ఆహ్వానాన్ని రెహమాన్ అంగీకరించే అవకాశం ఇప్పుడు కనిపించడం లేదు. ఈ పర్యటన సందర్భంగా రెహమాన్, ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీల మధ్య సమావేశం జరగవచ్చని, రెండేళ్ల క్రితం హసీనాను పదవి నుంచి తొలగించినప్పటి నుంచి ఉద్రిక్తంగా ఉన్న సంబంధాలను సాధారణీకరించుకోవడానికి ఇరు పొరుగు దేశాలకు ఇది ఒక కీలక అవకాశంగా ఉంటుందని భావించారు.

"సార్వభౌమ సమానత్వం, పరస్పర గౌరవం, ఒకరి అంతర్గత వ్యవహారాల్లో మరొకరు జోక్యం చేసుకోకపోవడం, జాతీయ గౌరవం ఆధారంగా భారత్‌తో నిర్మాణాత్మక, పరస్పర ప్రయోజనకరమైన భవిష్యత్ దృష్టితో కూడిన సంబంధాన్ని" కోరుకుంటున్నట్లు ఢాకా బుధవారం పునరుద్ఘాటించింది. ఈ సందేశం స్పష్టం.. ఢాకా న్యూఢిల్లీకి చెరగా ఉండటానికి సిద్ధంగా లేదు, అలాగే తన సార్వభౌమాధికారానికి అవమానంగా భావించే ఏ చర్యలనూ తేలికగా అంగీకరించదు.

హసీనా విలేకరుల సమావేశం నిర్వహించిన సమయం కూడా ఢాకాకు ఆగ్రహం తెప్పించింది. రెండు సంవత్సరాల క్రితం ఆమె ప్రభుత్వం కూలదోయబడిన రోజు, ఆగస్టు 5న ఇది జరిగింది. బంగ్లాదేశ్‌లో దీనిని జూలై ప్రజా తిరుగుబాటు దినోత్సవంగా పాటించారు. ఏమాత్రం మొహమాటపడకుండా, ఢాకా హసీనాను “ప్రజా హంతకురాలు”గా అభివర్ణించింది.

ఆ పత్రికా సమావేశం ఒక ప్రైవేట్ కార్యక్రమమని చెప్పి, దాని వల్ల కలిగే నష్టాన్ని తగ్గించడానికి న్యూఢిల్లీ ఇంతకుముందు ప్రయత్నించినప్పటికీ, అది ఢాకాకు స్పష్టంగా సంతృప్తికరమైన వివరణ కాదు. ఏదేమైనా, గత రెండేళ్లుగా భారతదేశం హసీనాకు ఆతిథ్యం ఇస్తోంది.

ఆమె కుమారుడు సజీబ్ వాజెద్ ప్రకారం, ఆమెను ఒక "రాజ్యాధినేత"గా గౌరవిస్తున్నారు. హసీనా రాజకీయ కార్యకలాపాలపై బహిరంగంగా, దౌత్య మార్గాల ద్వారా ఢాకా వ్యక్తం చేసిన అభ్యంతరాలను న్యూఢిల్లీ పట్టించుకోకపోవడం ఒక పెద్ద తప్పుడు అంచనాను సూచిస్తుంది.

బంగ్లాదేశ్‌లో తన దీర్ఘకాలిక వ్యూహాత్మక ప్రయోజనాలను కాపాడుకోవడానికి బదులుగా, పదవీచ్యుత నాయకురాలి రాజకీయ ఆశయాలకు భారత్ ప్రాధాన్యత ఇచ్చినట్లు కనిపిస్తోంది. ఇది ఢాకా ఆగ్రహానికి గురి చేస్తుందని తెలిసినప్పటికీ, తన భద్రతా ప్రయోజనాలను పణంగా పెట్టి హసీనాను రాజకీయ కార్యకలాపాలు కొనసాగించడానికి అనుమతించడం న్యూఢిల్లీ చేసిన దౌత్యపరమైన తప్పిదంగా మాత్రమే చూడవచ్చు.

ఒక పాత మిత్రుడు ఢాకా షేక్ హసీనాను అప్పగించాలని కోరుతున్నప్పటికీ, ఆమె ప్రధానమంత్రిగా ఉన్న కాలంలో ఆమె ప్రభుత్వం భారతదేశ వ్యూహాత్మక ప్రయోజనాలను దృష్టిలో ఉంచుకున్నందున, న్యూఢిల్లీ అందుకు అంగీకరించే అవకాశం లేదు.

దాదాపు 30 నిమిషాల ఆడియో ప్రసంగంలో, 78 ఏళ్ల నాయకురాలు విద్యార్థి ఉద్యమ సమయంలో తన ప్రభుత్వం తీసుకున్న చర్యలను సమర్థించుకున్నారు. తన రాజకీయ ప్రత్యర్థులపై తీవ్ర స్థాయిలో విరుచుకుపడ్డారు. తనను పదవి నుంచి తొలగించిన తర్వాత మధ్యంతర ప్రభుత్వానికి ప్రధాన సలహాదారుగా నాయకత్వం వహించిన ఆర్థికవేత్త మహమ్మద్ యూనస్‌తో సహా పలువురిపై ఆమె విమర్శలు గుప్పించారు.

ఒక పెద్ద విదేశీ కుట్రను పరోక్షంగా సూచిస్తూ, ఈ అశాంతి "శాంతియుత విద్యార్థి ఉద్యమం కాదని", హింసాత్మక రాజకీయ సాధనాన్ని సృష్టించడానికి "అదృశ్య ఆదేశాల"పై పనిచేస్తున్న "సంఘటిత బృందాలు" నడిపిస్తున్న ఒక ఆపరేషన్ అని హసీనా ఆరోపించారు.

భావోద్వేగపూరితమైన వాక్చాతుర్యం, రాజకీయ చాకచక్యం కలగలిపి, హసీనా తన తండ్రి బంగబంధు షేక్ ముజిబుర్ రెహమాన్, 1971 విమోచన యుద్ధాన్ని గుర్తుచేసుకుంటూ, చారిత్రక కట్టడాల విధ్వంసంపై విచారం వ్యక్తం చేశారు.

అవామీ లీగ్‌పై రాజకీయ కార్యకలాపాలపై నిషేధం కొనసాగుతున్నప్పటికీ, ఫిబ్రవరిలో జరగాల్సిన పార్లమెంటరీ ఎన్నికలలో పోటీ చేయకుండా దానిని నిరోధించినప్పటికీ, తన ప్రజలు బాధపడుతున్నప్పుడు తన వ్యక్తిగత భద్రత గురించి తాను ఏమాత్రం పట్టించుకోనని నొక్కిచెబుతూ, తాను రాజకీయ పునరాగమనం కోసం చురుకుగా పునాదులు వేసుకుంటున్నానని హసీనా స్పష్టం చేశారు. అంతేకాకుండా, దాదాపు అరగంట పాటు సాగిన తన ప్రారంభోపన్యాసంలో ఆమె తన ప్రభుత్వం సాధించిన విజయాలను గొప్పగా చాటుకున్నారు.

మరణశిక్షను ఎదుర్కొంటున్న బంగ్లాదేశ్‌కు హసీనా తిరిగి వెళ్లే అవకాశం ఒక రాజకీయ కుదుపును రేకెత్తిస్తుంది. భారత్ పొడవైన, సులభంగా చొరబడగలిగే తూర్పు సరిహద్దు వెంబడి ప్రాంతీయ స్థిరత్వం కోసం పెట్టుకున్న ఆశలను దెబ్బతీస్తుంది. అస్థిరంగా ఉన్న బంగ్లాదేశ్ భారతదేశానికి తీవ్రమైన జాతీయ భద్రతాపరమైన ప్రమాదాలను కలిగిస్తుంది.

పార్లమెంటులో మూడింట రెండు వంతుల మెజారిటీతో గెలిచిన తర్వాత, బీఎన్‌పీ నేతృత్వంలోని ప్రభుత్వం ఈ ఏడాది ఫిబ్రవరిలో అధికారంలోకి వచ్చింది. ప్రాంతీయ పొత్తులలో మార్పును సూచిస్తూ, రెహమాన్ ఇంకా భారతదేశాన్ని సందర్శించలేదు, కానీ జూన్‌లో చైనాలో పర్యటించారు.

భారతదేశానికి ప్రధాన భౌగోళిక రాజకీయ ప్రత్యర్థి అయిన చైనాతో ఆయన 17 ఒప్పందాలపై సంతకం చేశారు. ఆయన నాలుగు రోజుల పర్యటనలో, ద్వైపాక్షిక సంబంధాలు "సమగ్ర వ్యూహాత్మక సహకార భాగస్వామ్యం" నుంచి "ఉమ్మడి భవిష్యత్తు కలిగిన చైనా-బంగ్లాదేశ్ సమాజం" స్థాయికి పెరిగాయి. న్యూఢిల్లీకి ఆందోళన కలిగించే విషయం ఏమిటంటే, విదేశాంగ విధానం, భద్రతపై 2+2 చర్చలను ప్రారంభించడానికి ఢాకా- బీజింగ్ కూడా అంగీకరించాయి.

మోంగ్లా పోర్టును విస్తరించడానికి ఢాకా, బీజింగ్‌ల మధ్య కుదిరిన ఒప్పందం, దానితో పాటు సమీపంలోని ఆర్థిక మండలాన్ని అభివృద్ధి చేసే హక్కును ఒక చైనా సంస్థకు ఇవ్వాలన్న నిర్ణయం కూడా భారతదేశానికి ఆందోళన కలిగిస్తున్నాయి. బంగ్లాదేశ్‌లోని తీస్తా నది పునరుద్ధరణ ప్రాజెక్టుకు చైనా మద్దతు ప్రకటించడం కూడా భారత్ కి ఆందోళన కలిగిస్తోంది.

పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని గత మమతా బెనర్జీ నేతృత్వంలోని ప్రభుత్వం వ్యతిరేకించడంతో, బంగ్లాదేశ్‌కు ఎంతోకాలంగా ఎదురుచూస్తున్న తీస్తా జలభాగస్వామ్య ఒప్పందాన్ని అందించడంలో భారతదేశం విఫలమవడంతో, బంగ్లాదేశ్ చైనా వైపు మొగ్గు చూపింది. ప్రస్తుతం పశ్చిమ బెంగాల్‌లో బీజేపీ ప్రభుత్వం అధికారంలో ఉండటంతో, బంగ్లాదేశ్‌కు తీస్తా ఒప్పందాన్ని అందించడం భారతదేశానికి అంత కష్టమైన పని కాకూడదు.

రెహమాన్ ప్రభుత్వం దేశీయ రాజకీయ గతిశీలతను కూడా ఎదుర్కోవలసి ఉంది. భారత్ వైపు ఎలాంటి సానుకూల చర్యలు తీసుకున్నా ప్రతిపక్షాల నుంచి తీవ్ర వ్యతిరేకత ఎదురయ్యే ప్రమాదం ఉంది. ముఖ్యంగా ఆయన ప్రభుత్వం న్యూఢిల్లీకి అతిగా అనుకూలంగా వ్యవహరిస్తోందని భావిస్తే.

లౌకిక పరిజ్ఞానం ఉన్న రెహమాన్, పార్లమెంటులో ప్రతిపక్షానికి నాయకత్వం వహిస్తున్న, పునరుజ్జీవనం పొందిన జమాత్-ఎ-ఇస్లామీ నుంచి ఒత్తిడిని ఎదుర్కొంటున్నారు. రాజ్యాంగ సవరణలను పరిశీలిస్తున్న పార్లమెంటరీ ప్యానెల్‌లో భాగం కావడానికి జమాత్ నిరాకరించింది. ఆయన జూలై చార్టర్‌ను కూడా అమలు చేయాలి, ఇది ప్రతిపక్ష పార్టీల మద్దతు ఉంటేనే సాధ్యమవుతుంది. ఈ నేపథ్యంలో, ఆయన ప్రతిపక్షాన్ని దూరం చేసుకునే ప్రమాదాన్ని తీసుకోలేరు.

అంతిమంగా, హసీనా హయాంలో ద్వైపాక్షిక సంబంధాలలో అనుభవించిన "శోనాలి అధ్యాయం" (స్వర్ణ అధ్యాయం) ముగిసిందని భారత్ గుర్తించాలి. బంగ్లాదేశ్‌లో చైనా తన ఉనికిని విస్తరిస్తున్నందున, యునైటెడ్ స్టేట్స్ మరింత చురుకైన పాత్ర పోషిస్తున్నందున, భారత్ తన పొరుగు దేశం పట్ల మరింత ఆచరణాత్మక, వాస్తవిక విదేశాంగ విధానం అవసరం. బంగ్లాదేశ్‌లోని కొత్త రాజకీయ వాస్తవికతకు అనుగుణంగా మారడంలో విఫలమైతే, అది భారత్ వ్యూహాత్మక భద్రతా ప్రయోజనాలను దెబ్బతీస్తుంది.

(ది ఫెడరల్ అన్ని వర్గాల వారీ అభిప్రాయాలను అందిస్తుంది. వ్యాసంలోని సమాచారం, ఆలోచనలు, అభిప్రాయాలు రచయితవి. అవి ఫెడరల్ అభిప్రాయాలను ప్రతిబింబిచవు)