మహారాష్ట్ర రాజకీయాలపై ఫడ్నవీస్ పట్టు బిగుసుకుందా?

2014లో ప్రారంభమైన తన రెండు ముఖ్యమంత్రి పదవీకాలాల్లో, ఫడ్నవిస్ 1978 నుంచి 1995 మధ్య నాలుగు వేర్వేరు పర్యాయాలలో పవార్ నెలకొల్పిన సుమారు 6.6 సంవత్సరాల రికార్డును చెరిపివేశారు.

వీరిద్దరి రాజకీయ ప్రస్థానాలు భిన్నంగా ఉన్నాయి. పవార్ ఉదారవాద ప్రజాస్వామ్య రాజకీయ సంప్రదాయానికి చెందినవారు కాగా, ఫడ్నవిస్.. రాష్ట్రీయ స్వయంసేవక్ సంఘ్ (ఆర్‌ఎస్‌ఎస్) వారసుడు. ఆర్‌ఎస్‌ఎస్ సిద్ధాంతం ఉదారవాదానికి, ప్రజాస్వామ్యానికి పూర్తి విరుద్ధం.

పవార్ ప్రాబల్యం.. చెరకు సమృద్ధిగా పండే పశ్చిమ మహారాష్ట్ర సహకార ప్రాంతానికి చెందినవారు కాగా, ఫడ్నవిస్ రైతుల ఆత్మహత్యలు ఎక్కువగా జరిగే విదర్భ ప్రాంతానికి చెందినవారు.

మహారాష్ట్ర గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో పవార్‌కు సంప్రదాయబద్ధంగా గొప్ప ప్రభావం ఉండగా, ఫడ్నవిస్ ముఖ్యమంత్రి కాకముందు మహారాష్ట్రలోని మూడవ అతిపెద్ద నగరమైన నాగ్‌పూర్‌లోని పట్టణ వాతావరణంలోనే తన రాజకీయ నైపుణ్యాలను పూర్తిగా మెరుగుపరుచుకున్నారు.

పవార్ తన సొంత రాజకీయ ఎత్తుగడలతో ముఖ్యమంత్రి పదవిని అధిరోహించారు. 1978లో కాంగ్రెస్ (ఉర్స్)పై తిరుగుబాటు చేసి ప్రోగ్రెసివ్ డెమోక్రటిక్ ఫ్రంట్ ప్రభుత్వానికి నాయకత్వం వహించి, ఆ పదవిని చేపట్టిన అతి పిన్న వయస్కుడిగా నిలిచారు. అయితే, ఫడ్నవిస్ అనూహ్యంగా ముఖ్యమంత్రి కావడం వెనుక ఉన్న కథను ఢిల్లీలో ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ, ఆయన సన్నిహితుడు అమిత్ షా రాశారు.

పార్టీలో మోదీతో ఇబ్బందికరమైన సంబంధాలు ఉన్నందున, బీజేపీ సీనియర్ దిగ్గజం నితిన్ గడ్కరీ ముఖ్యమంత్రి కావడం వారికి ఇష్టం లేదు. మరో మాటలో చెప్పాలంటే, ఫడ్నవిస్ తనను తాను పార్టీకి అనివార్యమైన ఎంపికగా నిరూపించుకోవడం కంటే, బీజేపీ అంతర్గత రాజకీయాల వల్లే ఎక్కువగా ఎదిగారు.

అన్నింటికన్నా ముఖ్యంగా, పవార్ సాంప్రదాయక పాలక మరాఠా కులానికి చెందినవారు కాగా, ఫడ్నవిస్ బ్రాహ్మణులు. 90వ దశకంలో శివసేనకు చెందిన మనోహర్ జోషిని మినహాయిస్తే, రాష్ట్రంలో అత్యున్నత పదవికి తమ కులానికి చెందిన వారిని ఎన్నుకునే అవకాశం అప్పటి వరకు బ్రాహ్మణ కులానికే లేదని భావించేవారు.

38 ఏళ్ల వయసులో అత్యంత పిన్న వయస్కుడిగా ముఖ్యమంత్రి అయిన పవార్ రికార్డు మాత్రం చెక్కుచెదరకుండా ఉంది. బహుశా అలాగే నిలిచిపోయే అవకాశం కూడా ఉంది. 44 ఏళ్ల వయసులో ఫడ్నవిస్ కూడా చాలా యౌవనస్థుడే, కానీ 2014లో ఆయన తొలిసారి ముఖ్యమంత్రి అయినప్పుడు అంత చిన్నవాడు కాదు. ఈ ఇద్దరి రాజకీయ జీవితాల మధ్య ఉన్న మరో వ్యత్యాసం ఏమిటంటే, 2022 నుంచి 2024 మధ్య ఫడ్నవిస్ సుమారు రెండున్నరేళ్లపాటు ఉప ముఖ్యమంత్రి పదవిని నిర్వహించాల్సి రావడం.

శివసేన అధినేత ఉద్ధవ్ థాకరేపై తిరుగుబాటు చేసి బీజేపీతో చేతులు కలిపినందుకు బహుమతిగా, శివసేన ఫిరాయింపుదారుడైన ఏక్‌నాథ్ షిండేను ముఖ్యమంత్రిని చేయాలని పార్టీ నాయకత్వం నిర్ణయించింది. పవార్ ఎన్నడూ ఉప ముఖ్యమంత్రిగా పనిచేయలేదు. వాస్తవానికి, పవార్ సుమారు ఆరు దశాబ్దాలుగా రాష్ట్ర, కేంద్ర ప్రభుత్వాలలో ఒక ప్రభావవంతమైన రాజకీయ నాయకుడిగా కాలపరీక్షకు నిలబడ్డారు.

మహారాష్ట్ర రాజకీయాలలోని ఆయన నిలకడ రికార్డును అందుకోవడానికి ఫడ్నవిస్‌కు ఇంకా చాలా దూరం ప్రయాణించాల్సి ఉంది. అయినప్పటికీ, అధికారంపై ఉక్కు పట్టు నిలుపుకోవడానికి, ఫడ్నవిస్ గొప్ప రాజకీయ నైపుణ్యాలను ప్రదర్శించారు.

ఈ క్రమంలో, ఆయన పట్టుదల ముసుగులో తన పార్టీకి చెందిన అనేకమంది నాయకుల రెక్కల విరిచేశాడని అంటుంటారు. వారిలో ఏక్ నాథ్ ఖడ్సే, పంకజ ముండే, సుధీర్ ముంగంటివార్, వినోద్ తావడే వంటి తన నేతలు ఉన్నారు.

గత పన్నెండేళ్లలో, 2014-19, 2024 నుంచి ఇప్పటి వరకు రెండు విడతలుగా ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్న ఫడ్నవిస్, తన లక్ష్యాలను సాధించడానికి ఎంతకైనా తెగించే ఒక గొప్ప నిలదొక్కుకునే వ్యక్తిగా, నిర్దాక్షిణ్యమైన వ్యూహకర్తగా నిరూపించుకున్నారు.

కానీ ఈ ప్రయాణం ఎప్పుడూ ఒకేలా సాగలేదు. బీజేపీ-శివసేన (విభజనకు ముందు) సంకీర్ణ ప్రభుత్వానికి ముఖ్యమంత్రిగా ఆయన తొలి ఐదేళ్ల పదవీకాలం, వసంతరావు నాయక్ (1963-75) తర్వాత మహారాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రిగా పూర్తి ఐదేళ్ల పదవీకాలం పూర్తి చేసిన రెండో వ్యక్తిగా నిలిచారు. ఆ సమయంలో నాగరిక, సున్నితమైన వ్యక్తిత్వం గల ఫడ్నవిస్ రాజకీయాల కంటే పరిపాలనపైనే ఎక్కువ దృష్టి పెట్టారు.

అయితే పరిస్థితులు ఆయనను పంథా మార్చుకునేలా చేశాయి. అంతర్-పార్టీ రాజకీయాల్లోనే కాకుండా అంతర్గత పార్టీ రాజకీయాల్లో కూడా మనుగడ సాగించడానికి అవసరమని బీజేపీలోని చాలామందిలాగే ఆయన కూడా భావించే కిరాయి పద్ధతిని అవలంబించడానికి, తన సహజ శైలిని పక్కనపెట్టారు. ఏ బీజేపీ నాయకుడికైనా అత్యంత ప్రయోజనకరమైన పనిని ఆయన చేశారు. తీవ్ర హిందుత్వ ముసుగు ధరించి ప్రతిపక్ష పార్టీలను విచ్ఛిన్నం చేశారు.

2019 అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో సంకీర్ణం విజయం సాధించిన తర్వాత ముఖ్యమంత్రి పదవిని పంచుకోవడానికి బీజేపీ నిరాకరించడంతో కూటమిని వీడిన, 25 ఏళ్లుగా బీజేపీ మిత్రపక్షంగా ఉన్న శివసేన మొదటి లక్ష్యం.

అపూర్వమైన స్థాయిలో జరిగిన ఒక ఆపరేషన్‌లో, ఏక్‌నాథ్ షిండేను, సేనలోని 56 మంది ఎమ్మెల్యేలలో 40 మందిని ప్రలోభపెట్టి ఆయన పార్టీని రెండుగా చీల్చారు. దీని తర్వాత, ఉద్ధవ్ థాకరే నేతృత్వంలోని అసలైన శివసేన నుంచి పార్టీ పేరును, ఎన్నికల గుర్తును రెండింటినీ దోచుకోవడానికి ఒక పక్కా ప్రణాళికతో కూడిన ఆపరేషన్ జరిగింది. ఈ పథకం ప్రకారం జరిగిన ఫిరాయింపుల సమయంలో, ఒక్కో ఎమ్మెల్యేకు రూ. 50 కోట్ల చొప్పున భారీగా డబ్బు బదిలీ కూడా జరిగిందని ఆరోపణలు ఉన్నాయి.

తదనంతరం, మహారాష్ట్రలోనే కాకుండా ఇతర రాష్ట్రాలలో కూడా ప్రతిపక్షాలను దోచుకోవడానికి బీజేపీకి ఇది ఒక నమూనాగా మారింది. కానీ శివసేనను ఇంత భారీగా విచ్ఛిన్నం చేయడం, జూన్ 2022లో ఎంవీఏ ప్రభుత్వానికి విజయవంతంగా తెరదించినప్పటికీ, ఫడ్నవిస్‌కు ముఖ్యమంత్రి పదవిని దక్కించుకోలేకపోయారు. ఆయన తలవంచి ఏక్‌నాథ్ షిండే కింద ఉప ముఖ్యమంత్రి పదవితో సరిపెట్టుకోవలసి వచ్చింది.

2019లో శివసేనతో సంబంధాలు తెంచుకున్న తర్వాత ఆయన చేసిన ప్రసిద్ధమైన "నేను తిరిగి వస్తాను" అనే గర్జన నిజమైంది. కానీ షిండేకు డిప్యూటీగా బాధ్యతలు స్వీకరించమని ఢిల్లీ ఆదేశించడంతో అది అవమానకర రీతిలో ముగిసింది.

పార్టీలో కొత్త చాణక్యుడిగా ఆయన ఎదుగుతున్న స్థాయి పట్ల, ముఖ్యంగా అమిత్ షాతో సహా పార్టీ ఢిల్లీ నాయకత్వం అప్రమత్తం కావడం ప్రారంభించిందనే ప్రచారం కూడా దీనితో మొదలైంది.

2024 లోక్‌సభ ఎన్నికలు ఆయన ఎదుగుతున్న గ్రాఫ్‌కు మరో దెబ్బగా మారాయి. ఈ ఎన్నికలలో బీజేపీ 48 స్థానాలకు గాను కేవలం తొమ్మిది మాత్రమే గెలుచుకుంది. కానీ ఆరు నెలల తర్వాత, ఫడ్నవిస్ అసెంబ్లీ ఎన్నికలలో బీజేపీని భారీగా గెలిపించారు.

288 మంది సభ్యులున్న సభలో పార్టీకి 132 స్థానాలను గెలిపించారు. దీంతో ఆయన ప్రతిష్ట మరోసారి ఎంతగా పెరిగిందంటే, ఢిల్లీ ఆయనను తిరిగి ముఖ్యమంత్రి కుర్చీలో కూర్చోబెట్టి, షిండేను ఉప ముఖ్యమంత్రి పదవికి పరిమితం చేయాల్సి వచ్చింది.

ఎన్నికలకు ముందు తాను నిర్వహించిన ముఖ్యమంత్రి పదవి నుంచి ఇది హోదా తగ్గింపు కావడంతో షిండే మనస్తాపం చెందారు. ఒకరిపై ఒకరు పైచేయి సాధించాలనే ఆశతో వారిద్దరి మధ్య ఒక ప్రచ్ఛన్న యుద్ధం మొదలైంది. అది ఇప్పటికే కొనసాగుతూనే ఉంది. ఫడ్నవిస్‌కు ఉన్న సవాలుకు తోడు, షిండేకు అమిత్ షాతో చాలా సన్నిహిత సంబంధం ఉందని వార్తలు వస్తున్నాయి.

ముఖ్యమైన క్యాబినెట్ సమావేశాలను తరచుగా దాటవేస్తూ ఆయన ఢిల్లీకి చేసే పర్యటనలు, ఫడ్నవిస్‌కు వ్యతిరేకంగా షా షిండేను ఒక ప్రతిఘటనగా వాడుకుంటున్నారనే అనుమానాలకు మరింత ఆజ్యం పోశాయి. బీజేపీలోని ఈ అంతర్గత సమీకరణాన్ని షిండే తనకు అనుకూలంగా వాడుకుంటున్నారు.

షిండేను దారికి తీసుకురావడానికి ఫడ్నవిస్ సాధ్యమైన అన్ని ఎత్తుగడలూ వేశారు. మొదటగా, ఎన్‌సిపిలో చీలిక సృష్టించి, అజిత్ పవార్ నేతృత్వంలోని పార్టీలోని ఒక పెద్ద భాగాన్ని కూటమిలో చేర్చుకున్నారు. సహజంగానే, ఇది షిండేను కలవరపెట్టింది. ఎందుకంటే ఇప్పుడు ఆయన లేకుండానే బిజెపి మనుగడ సాగించగలదు. కానీ షిండే తన రాజకీయ పలుకుబడిని నిలబెట్టుకోవడానికి తన ఢిల్లీ సంబంధాలను చాకచక్యంగా వాడుకున్నారు.

మరాఠా నాయకుడు మనోజ్ జరంగే పాటిల్ తరచుగా చేపట్టిన మరాఠా కోటా ఆందోళనల వెనుక షిండే ఉన్నారని ఆరోపణలు ఉన్నాయి. ఒక బ్రాహ్మణుడిగా తన రాజకీయ బలహీనతల గురించి తెలిసిన ఫడ్నవిస్, జరంగే తనపై చేసిన పక్షపాత విమర్శలతో రేగిన దుమారాన్ని ఎంతో సహనంతో, సంయమనంతో ఎదుర్కొన్నారు.

ఈలోగా.. ఆ ఆందోళన దాదాపుగా సద్దుమణిగినట్లు కనిపిస్తోంది. అప్పటి నుంచి ఫడ్నవిస్, మరింత మంది ప్రతిపక్ష నాయకులను బిజెపి వైపు చేర్చుకోవడం ద్వారా, అలాగే పార్టీకి పట్టణ, గ్రామీణ స్థానిక సంస్థల ఎన్నికలలో పలు దఫాలుగా విజయాలు అందించడం ద్వారా తన రాజకీయ బలాన్ని మరింత పెంచుకున్నారు.

తన హిందూ అనుకూలతను బలపరుచుకోవడానికి, నాగ్‌పూర్‌లోని ఆర్‌ఎస్‌ఎస్ ప్రధాన కార్యాలయంలోని తన హిందుత్వ గురువులను సంతృప్తి పరచడానికి, సకల్ హిందూ సమాజ్ వంటి మతోన్మాద వర్గాలను, నితేష్ రాణే వంటి క్యాబినెట్ మంత్రులను కూడా రెచ్చగొట్టడం ద్వారా ఆయన సరైన వ్యూహాలు చెప్పారు.

ఆయన ప్రభుత్వం 'మహారాష్ట్ర మత స్వేచ్ఛ బిల్లు' వంటి హిందూ అనుకూల చట్టాలను కూడా చేసింది. ఈ బిల్లు ప్రకారం, వేరే మతంలోకి మారాలనుకునే వ్యక్తులు సంబంధిత అధికార సంస్థకు 60 రోజుల ముందుగా నోటీసు ఇవ్వడం తప్పనిసరి. ఫడ్నవిస్ తన ప్రత్యర్థులను సవాలు చేసేటప్పుడు కూడా సామాన్యమైన భాషను ఉపయోగించారు.

రాష్ట్ర అసెంబ్లీలో ఆయన ఇటీవల చేసిన పార్లమెంటరీయేతర వ్యాఖ్యలు "భడే కే తట్టే" (కిరాయి గాడిదలు), "దేఖ్ లూంగా" (బుద్ధి చెబుతాను) వంటివి సోషల్ మీడియాలో తీవ్ర వ్యతిరేకతను ఎదుర్కొన్నాయి. కానీ ఫడ్నవిస్ చలించనట్లు కనిపిస్తున్నారు.

దీనిని అహంకారం అనండి, కానీ ఎమ్మెల్యేగా ఉన్నప్పుడు విజ్ఞానవంతమైన ప్రసంగాలకు పేరుగాంచిన, సున్నితమైన, అధ్యయనశీలి అయిన రాజకీయ నాయకుడి నుంచి ఒక మొరటు వక్తగా ఆయన మారడం నిజంగా అద్భుతమైన ఆత్మక్షీణతకు నిదర్శనం.

బీజేపీ తరహా రాజకీయాల్లో నిలదొక్కుకోవడానికి, పురోగతి సాధించడానికి ఇది ఒక అవసరమైన ముందస్తు షరతు అని భావిస్తూ, అతను ఈ మొరటుతనాన్ని ఉద్దేశపూర్వకంగానే అలవర్చుకున్నట్లు కనిపిస్తోంది.

అయితే, తన కుయుక్తితో కూడిన, క్రూరమైన ఎత్తుగడలతో మహారాష్ట్ర రాజకీయాలను తన నియంత్రణలోకి తీసుకుంటూనే, ఫడ్నవిస్ బీజేపీ అధీనంలో ఉన్నత స్థానం కోసం తన ఆశను నిశ్శబ్దంగా పెంచుకుంటున్నారు.

చిన్నప్పటి నుంచి ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌తో ఆయనకున్న సాన్నిహిత్యం, ఆయనకున్న బలమైన విద్యా, మేధోపరమైన నేపథ్యం, ​​కార్యసాధకుడిగా ఆయనకున్న నిరూపితమైన సామర్థ్యం, ​​అన్నింటికంటే ముఖ్యంగా ఆయన చిన్న వయస్సు, బీజేపీ భవిష్యత్ ప్రణాళికల్లో ఆయనను గమనించదగ్గ వ్యక్తిగా మార్చాయి.

2012లో ఒక ఆర్థిక కుంభకోణం ఆరోపణల కారణంగా గడ్కరీ ఢిల్లీ నుంచి నాగ్‌పూర్‌కు తిరిగి వెళ్లాల్సి రావడంతో, ఒకప్పుడు తన సమర్థుడైన మరో స్వయంసేవకుడైన గడ్కరీని బీజేపీలో అగ్రస్థానానికి చేర్చడంలో విఫలమైన ఆర్‌ఎస్‌ఎస్, ఈసారి ఫడ్నవిస్‌ను ఢిల్లీలో అగ్రస్థానానికి నెట్టడానికి ఆసక్తిగా ఉందని చాలామంది నమ్ముతున్నారు.

కానీ ఆయనను ఢిల్లీకి బదిలీ చేసే అవకాశం ఉందన్న ఇటీవలి ప్రచారం, ఫడ్నవిస్ బహుశా తాను ఉండాలనుకుంటున్న స్థానానికి ఒక అడుగు దగ్గరయ్యేందుకు చేస్తున్న సొంత ప్రయత్నం కంటే, ఢిల్లీ ప్రణాళికలకు అనుకూలంగానే ఎక్కువగా ఉండవచ్చు. శరద్ పవార్‌కు చెందిన ఎన్‌సిపి, ఎన్‌డిఎ, రాష్ట్ర, కేంద్ర మంత్రివర్గాలలో చేరబోతోందన్న తాజా ఊహాగానాలు ఫడ్నవిస్‌కు ఉత్సాహం కంటే ఆందోళన కలిగించే అవకాశం ఎక్కువగా ఉంది.

దీనికి కారణం, షిండే తన పార్టీ 'ఆపరేషన్ టైగర్'గా అభివర్ణించిన దానిలో భాగంగా ఆరుగురు శివసేన (యూబీటీ) ఎంపీలు చేరడంతో షిండే సేన తన స్థానాన్ని పటిష్టం చేసుకుంది. దీంతో లోక్‌సభలో దాని బలం 13కి పెరిగి, రాష్ట్రంలోనూ, కేంద్రంలోనూ మరింత బేరసారాల శక్తిని పొందింది.

ఇప్పుడు, శరద్ పవార్ ఎన్‌సిపి ఎన్‌డిఎలో చేరితే, అది కూడా రాష్ట్ర మంత్రివర్గంలో చేరి, ప్రస్తుతం ఫడ్నవిస్ స్వయంగా నిర్వహిస్తున్న ఆర్థిక శాఖ వంటి కొన్ని కీలక మంత్రిత్వ శాఖలను చేజిక్కించుకోవచ్చు. కొద్ది రోజుల క్రితమే బీజేపీ తలుపులు ఇప్పుడు కొత్తవారికి మూసుకుపోయాయని ప్రకటించిన ఫడ్నవిస్ ఉత్సాహాన్ని ఈ పరిణామాలు నీరుగార్చినట్లు కనిపిస్తోంది.

సుమారు 15 సంవత్సరాల క్రితం విఫలమైన గడ్కరీ ప్రయోగం తర్వాత కేంద్రంలో పెద్ద బాధ్యతల కోసం ఫడ్నవిస్‌ను ఆర్‌ఎస్‌ఎస్ తదుపరి ఎంపికగా చూస్తున్న ఢిల్లీ, ఫడ్నవిస్‌ను ఢిల్లీకి పిలిపించి, మహారాష్ట్రలో తన కొత్త అవకాశం కోసం ఎదురుచూస్తున్న షిండేను ఆయన స్థానంలో నియమించడం ద్వారా ఆయన స్థాయిని తగ్గించడానికి మళ్లీ ప్రయత్నించవచ్చు.

2029లో ప్రధాని పదవి కోసం ఫడ్నవిస్‌ను ముందుకు నెట్టాలన్న ఆర్‌ఎస్‌ఎస్ ప్రయత్నాలకు మోదీ, షా నేతృత్వంలోని బీజేపీ తలొగ్గే అవకాశం లేనందున, బీజేపీలో ఫడ్నవిస్ కొనసాగడం మరింత కష్టతరం అవుతుంది. పార్టీ అంతర్గత రాజకీయాలతో పెనవేసుకున్న వ్యక్తిగత ఆశయాల సంక్లిష్ట వలయాన్ని ఆయన అప్పుడు ఎలా అధిగమిస్తారో వేచి చూడాలి.

అందువల్ల, ఢిల్లీ బాధ్యతలు చేపట్టడం కంటే మహారాష్ట్రలో ముఖ్యమంత్రిగా కొనసాగడానికే ఆయన ప్రస్తుతానికి ప్రయత్నిస్తారు. ఆయన 2029 వరకు రాష్ట్రంలోనే ఉంటానని ఒకప్పుడు చెప్పారు. దాని అర్థం, ఆయన 2029లో ఢిల్లీలో తదుపరి స్థాయికి వెళ్లాలని యోచిస్తున్నారా, లేక కనీసం 2029 వరకు రాష్ట్రాన్ని విడిచి వెళ్లకూడదనుకుంటున్నారా అనేది ఆయనకే తెలుసు.