భారత్ కు రాబోయే కాలంలో ఇబ్బంది ఎదురు కానుందా?
వచ్చే నెలలోనే ఎస్సీఓ, బ్రిక్స్ సదస్సులు
పార్స వేంకటేశ్వర రావు జూనియర్
వచ్చే నెల కిర్గిజ్ స్థాన్ రాజధాని బిష్కేక్ లో జరిగే ‘ఎస్సీఓ’ సమావేశానికి ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ హజరుకానున్నారు. ఈ సమావేశంలో మరో తొమ్మిది సభ్యదేశాలు కూడా ఉన్నాయి. ఆ తర్వాత, సెప్టెంబర్ 12-13 తేదీలలో, భారత్ తో పాటు బ్రెజిల్, రష్యా, చైనా, దక్షిణాఫ్రికా, ఇండోనేషియా, ఇరాన్, ఈజిప్ట్, ఇథియోపియా, సౌదీ అరేబియా, యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్ దేశాలున్న 11-సభ్య దేశాల బ్రిక్స్ (BRICS) కూటమికి ఆయన ఆతిథ్యం ఇవ్వనున్నారు.
పాకిస్తాన్ ఉనికి కారణంగా, SCO భారత్ కు కొంత ఇబ్బందికరంగా ఉంటుందనడంలో సందేహం లేదు. భారత్, పాకిస్తాన్ దేశాలకు 2017లో పూర్తి సభ్యత్వం లభించింది. SCOలో మనకు ప్రధాన ఆసక్తి దాని ఉగ్రవాద నిరోధక అంశంపైనే ఉంది. ఇది తాష్కెంట్ కేంద్రంగా పనిచేసే ప్రాంతీయ ఉగ్రవాద నిరోధక కేంద్రం. భారత్, పాకిస్తాన్ను పరోక్షంగా ప్రస్తావిస్తూ, ఉగ్రవాద నిరోధకతపై దృష్టి సారించడానికి SCO వేదికను ఉపయోగించుకుంటుంది.
మధ్య ఆసియాతో అనుబంధం..
షాంఘై కో ఆపరేషన్ ఆర్గనైజేషన్ ను 2000 సంవత్సరంలో ప్రారంభం అయింది. అప్పుడు దాని ప్రధాన ఎజెండా ఉగ్రవాద నిరోధం. ఈ అంశం కజకిస్తాన్, కిర్గిజ్, తజికిస్తాన్, ఉజ్బెకిస్తాన్ వంటి మధ్య ఆసియా గణతంత్ర రాజ్యాలు ఎదుర్కొన్నదే.
ఈ దేశాలలో ఇస్లామిస్ట్ ఉగ్రవాద గ్రూపులు తలెత్తకుండా నిరోధించడంలో రష్యా, చైనాలకు ప్రయోజనం ఉంది. SCO సభ్య దేశాలకు RATS కార్యనిర్వాహక కమిటీలో, అలాగే బీజింగ్ కేంద్రంగా పనిచేసే SCO సెక్రటేరియట్లో జాతీయ ప్రతినిధులు ఉన్నారు.
1991లో సోవియట్ యూనియన్ పతనం అయినప్పుడు, మధ్య ఆసియా గణతంత్ర రాజ్యాలతో అనుసంధానం కావడానికి న్యూఢిల్లీలో కార్యకలాపాలు ముమ్మరంగా జరిగాయి. దీనినే కామన్వెల్త్ ఆఫ్ ఇండిపెండెంట్ స్టేట్స్ (CIS) అని పిలుస్తారు. కానీ ఆఫ్ఘనిస్తాన్లోని పరిణామాలు, ఆ దేశాన్ని తాలిబన్లు స్వాధీనం చేసుకోవడం వల్ల ఈ ప్రయత్నం సన్నగిల్లింది.
కజకిస్తాన్ నుంచి చమురు పైప్లైన్ల ప్రణాళికలు ఉన్నాయి. కానీ కాబూల్, ఇస్లామాబాద్లోని ప్రతికూల ప్రభుత్వాల కారణంగా వాటిని అమలు చేయలేకపోయారు. ఇప్పుడు తాలిబన్లు తమ రెండో పాలనలో న్యూఢిల్లీ బాగా దగ్గరయ్యారు. అందువల్ల చమురు పైపులైన్లు కాకపోయినా సాధారణంగా మధ్య ఆసియాతో సంబంధాలు పునరుద్దరించే అవకాశం ఉంది.
భారత్ కు నష్టం ఏంటే...
భారత్ కంటకంగా మారిన విషయం ఏమిటంటే, భారత్ వ్యతిరేక జిహాదీ గ్రూపులకు ఆశ్రయం కల్పించకుండా పాకిస్థాన్పై ఒత్తిడి తీసుకురావాలన్న భారతదేశపు ఆశలు, చైనా నుంచి లభిస్తున్న బలమైన మద్దతు కారణంగా నెరవేరలేదు.
మధ్య ఆసియా గణతంత్ర ప్రభుత్వాలు మిలిటెంట్ జిహాదీ కారణంగా అసౌకర్యంగా ఉన్నాయి. ప్రధానమంత్రి మోదీ ప్రతి SCO శిఖరాగ్ర సమావేశానికి హాజరుకావడాన్ని ఒక నియమంగా పెట్టుకున్నారు. ఉగ్రవాద సమస్యను పక్కన పెట్టినప్పటికీ, దానిని సజీవంగా ఉంచడానికి ఇది ఒక అవసరమైన చర్య.
SCOకు ఆర్థిక కోణం ఉన్నప్పటికీ, దాని ప్రాథమిక ఎజెండా ఉగ్రవాదం చుట్టూనే కేంద్రీకృతమై ఉంది. SCOలోని మధ్య ఆసియా సభ్య దేశాలన్నీ ముస్లిం దేశాలు కాబట్టి, పరోక్షంగా అది జిహాదీ ఉగ్రవాదమే అవుతుంది. ఒక విధంగా, ఉగ్రవాదం పట్ల ఈ గణతంత్ర దేశాల ఆందోళనలు భారతదేశానికి ఊరటనిచ్చే అంశం కాగా, పాకిస్తాన్కు ఇది ఒక వాస్తవికతను తెలియజేస్తుంది.
ఇస్లామాబాద్ తెహ్రీక్-ఎ-తాలిబాన్ పాకిస్తాన్ (TTP) వంటి తన దేశీయ జిహాదీ గ్రూపులతో పోరాడుతుండగా, TTPకి మద్దతు ఇస్తున్నందుకు కాబూల్లోని తాలిబాన్ ప్రభుత్వంపై పాకిస్తాన్ ఆరోపణలు గుప్పించడం ఇక్కడ ఒక వైరుధ్యం. కానీ, లష్కర్-ఎ-తయ్యబా (LeT), జైష్-ఎ-మొహమ్మద్ (JeM) వంటి సంస్థలను అణచివేయడానికి అది సుముఖంగా లేదు.
ఎందుకంటే ఈ రెండు సంస్థలు పాకిస్తాన్ అమలు చేస్తున్న కాశ్మీర్ విధానంలో భాగం. భారత్-పాకిస్తాన్ సరిహద్దులోనూ, అలాగే అంతర్జాతీయ వేదికలపైనా భారతదేశం నిరంతరం అప్రమత్తంగా ఉండటం అవసరం అవుతుంది.
అమెరికా-ఇజ్రాయెల్ అంశం..
బ్రిక్స్ కూటమికి భద్రతా కోణం లేనప్పటికీ, అది ప్రధానంగా ఆర్థిక సహకారం, సమన్వయంపై ఆధారపడి ఉన్నప్పటికీ, దానికి సైద్ధాంతిక కోణం, అధికార రాజకీయాల అంశం కూడా ముడిపడి ఉన్నాయి. బ్రెజిల్, రష్యా, చైనా, దక్షిణాఫ్రికా దేశాలకు అమెరికాతో, ముఖ్యంగా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ హయాంలో, సత్సంబంధాలు లేవు.
మహిళలు, పిల్లలతో సహా 70,000 మందికి పైగా పౌరుల మరణాలలో ఇజ్రాయెల్ పాత్రపై దక్షిణాఫ్రికా, బ్రెజిల్ దేశాలు ఇజ్రాయెల్కు వ్యతిరేకంగా గట్టి వైఖరి అవలంభిస్తున్నాయి. బ్రిక్స్లో ఇరాన్తో పాటు సౌదీ అరేబియా, యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్ కూడా ఉన్నాయి. వీటిలో ఈ రెండు గల్ఫ్ అరబ్ దేశాలు ఇరాన్కు వ్యతిరేకంగా ఉన్నాయి.
బ్రిక్స్ సభ్య దేశాలకు, అమెరికాకు, అలాగే ఇజ్రాయెల్కు మధ్య ఉన్న ఉద్రిక్త సమీకరణాల గురించి భారత్ కి పూర్తి అవగాహన ఉంది. ఇజ్రాయెల్తో తన సంబంధాల విషయంలో భారత్ చాలా దృఢ వైఖరి అవలంబిస్తోంది.
భారత ఎగుమతులపై ట్రంప్ విధించిన సుంకాలపై భారతదేశానికి అనేక అభ్యంతరాలు ఉన్నప్పటికీ, వైట్ హౌజ్ కు వ్యతిరేకంగా ఎలాంటి వ్యాఖ్యలు, చర్యలు చేపట్టలేదు.
మోదీ ప్రభుత్వ విమర్శకులు భారత్, ఇజ్రాయెల్ అనుకూల, అమెరికా అనుకూల వైఖరిని తరుచుగా విమర్శిస్తుంటారు. అయితే, అమెరికాను విమర్శిస్తూ, ఇజ్రాయెల్ను వ్యతిరేకించే దక్షిణాఫ్రికా, బ్రెజిల్ వంటి బ్రిక్స్ లోని ఇతర దేశాలతో ప్రభుత్వం తన కీలక దౌత్య, ఆర్థిక సంబంధాలను కొనసాగించడాన్ని ఇది నిరోధించలేదు.
సమతుల్యత సాధించడం..
అతిపెద్ద ప్రజాస్వామ్య దేశంగా, ప్రధాన ఆర్థిక వ్యవస్థలలో ఒకటిగా, భారత్ తాను అనేక విషయాలలో ఏకీభవించని విధానాలు గల దేశాలు, ప్రభుత్వాలతో కలిసి పనిచేయాల్సిన అవసరాన్ని గుర్తిస్తుంది. విభేదాలను దాచిపెట్టడం కాదు, వాటిని నిర్వహించి, ఉమ్మడి అజెండా దిశగా పనిచేయడమే ఇక్కడి ప్రయత్నం.
భారత్ తీవ్రవాదం వల్ల కలిగే ప్రమాదాలను నొక్కి చెప్పడానికి ఇష్టపడుతుంది, కానీ ఇతర సభ్య దేశాలు ఆ ముప్పును అదే విధంగా చూడటం లేదనే కారణంతో అసంతృప్తితో SCO నుంచి వైదొలగదు.
అంతేకాదు, ఈ విషయంలో వారు ఇస్లామాబాద్పై ఒత్తిడి కూడా చేయడం లేదు. వాస్తవానికి అలా జరగాలని భారత్ బలంగా కోరుకుంటుంది. భారత్ SCOలో కొనసాగుతూ, తీవ్రవాదానికి వ్యతిరేకంగా ఒక ఉమ్మడి వ్యూహం ఆవశ్యకత గురించి దాని సభ్య దేశాలను ఒప్పించడానికి ప్రయత్నించాలని కోరుకుంటుంది.
అసంతృప్తికి దారితీసే సందర్భాలు ఉంటాయి. కానీ అది దౌత్యపరమైన నిరాశకు దారితీయడానికి భారత్ అనుమతించదు. అదేవిధంగా, ప్రపంచ వాణిజ్యం విషయానికి వస్తే BRICSను అమెరికా వ్యతిరేక కూటమిగా చూడకూడదని భారత్ కోరుకుంటోంది. అదే సమయంలో BRICS అంతర్గత సహకారం, వాణిజ్య సమన్వయం కోసం ఒత్తిడి చేస్తూనే ఉంది.
అనేక విధాలుగా, కూటమి ఒత్తిళ్లకు అతీతంగా, భారత్ తన సొంత మార్గంలో పయనించాలని కోరుకుంటుంది. ప్రచ్ఛన్న యుద్ధ కాలపు కూటమివాదానికి భారత్ దూరంగా ఉండటానికి ఇదే కారణం. భారత్ భావసారూప్య దేశాలతో కలిసి పనిచేయాలని కోరుకుంది.
కానీ మాజీ ప్రధాని జవహర్లాల్ నెహ్రూ 1955 బాండుంగ్ ఆఫ్రో-ఆసియా సదస్సు పట్ల గానీ, 1961లో బెల్గ్రేడ్లో జరిగిన అలీన ఉద్యమం (నామ్) పట్ల గానీ అంతగా ఆసక్తి చూపలేదనే విషయం ఆశ్చర్యం కలిగిస్తుంది. భారత్ ఒక అగ్రరాజ్యం కాకపోవచ్చు.
కానీ అది సమూహాలలో స్థానం కోసం పోరాడుతున్నట్లు భావించడం లేదు. నెహ్రూ నుంచి మన్మోహన్ సింగ్ వరకు, కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వాలు ఒంటరిగానే వెళ్లాలని కోరుకున్నాయి. "విశ్వగురు" అనే పదాన్ని ఉచ్ఛరించకుండానే, స్వతంత్ర భారతదేశ నాయకులు విలువలు, దార్శనికత పరంగా ప్రపంచానికి భారత్ అందించాల్సింది చాలా ఉందని భావించారు.
Next Story