వాన్ డైక్ బృందంపై యూఏపీఏ ఎందుకు పెట్టలేదు?

సిక్కు ఉగ్రవాద నాయకుడు గురు పత్వంత్ సింగ్ పన్నూన్ హత్య చేసేందుకు కుట్ర పన్నారన్న ఆరోపణలకు సంబంధించిన ఈ కేసులో, రా (RAW) అధికారులు, వారి సన్నిహితుల పట్ల అమెరికా సులభంగా వ్యవహరించి, కనీసం ఇచ్చిపుచ్చుకునే ఒప్పందమైనా కుదుర్చుకుంటుందని ఎవరైనా ఆశించారు. కానీ అలాంటిదేమీ జరగలేదు. ఇది స్పష్టంగా మరోసారి 'పెద్ద పెత్తందారు'కు లొంగిపోవడంగానే ముగిసింది.

దాదాపు ఆరు నెలల కస్టడీ తర్వాత, అమెరికా జాతీయుడైన వాన్‌డైక్, అతనితో పాటు ఆరుగురు ఉక్రేనియన్ సహ నిందితులను, ప్రత్యేక జాతీయ దర్యాప్తు సంస్థ (NIA) కోర్టు ఇప్పుడు భారత్ విడిచి స్వదేశానికి తిరిగి వెళ్ళడానికి అనుమతించింది, అయితే ఇది కేవలం ఒక నెల మాత్రమే, ఇది కూడా అనేక షరతులకు లోబడి ఉంటుంది.

పశ్చిమ ఆసియాలో రహస్య యుద్ధాలలో అనుభవజ్ఞుడైన వాన్‌డైక్, ఈ ఏడాది మార్చి 13న సైనిక శిక్షణ పొందిన ఆరుగురు ఉక్రేనియన్ భాగస్వాములతో పాటు అరెస్టు అయ్యాడు. ఈ బృందం, భారత భూభాగం గుండా మయన్మార్‌లోకి యుద్ధ డ్రోన్‌లు, సైనిక శ్రేణి ఆయుధాలను అక్రమంగా రవాణా చేసే ఒక పెద్ద అమెరికా ఆధారిత నెట్‌వర్క్‌కు చెందినది.

ఎన్ఐఏ వేసిన చార్జీషీట్ లో ఎటువంటి ముఖ్యమైన లేకుండా జాగ్రత్త పడటంతో కోర్టు విడుదలకు ఆదేశాలు జారీచేసింది. ఆ ఛార్జిషీట్‌లో వాన్‌డైక్, ఆరుగురు ఉక్రేనియన్లపై ఇమ్మిగ్రేషన్ అండ్ ఫారెనర్స్ యాక్ట్, 2025 నిబంధనల కింద అభియోగాలు మోపారు. కానీ, భారత్ ప్రధాన ఉగ్రవాద నిరోధక చట్టమైన చట్టవిరుద్ధ కార్యకలాపాల (నివారణ) చట్టం (UAPA) కింద నేరాలకు కాదు. ఆరోపించబడిన UAPA నేరాలపై తమ దర్యాప్తు కొనసాగుతోందని ఏజెన్సీ కోర్టుకు తెలిపింది.

ఇండో-మయన్మార్ సరిహద్దులో వాన్‌డైక్, అతని ముఠా సాయుధ తిరుగుబాటుదారులకు శిక్షణ ఇస్తున్నట్లు వారి మొబైల్ ఫోన్‌లు, ల్యాప్‌టాప్‌ల నుంచి సాక్ష్యాలు లభించాయి. అయినప్పటికీ వారిపై ఉగ్రవాద ఆరోపణలు మోపకపోవడం వింతగా ఉంది. NIAకు సన్నిహిత వర్గాల సమాచారం ప్రకారం, ఇది NIA విచారణ ప్రక్రియ కంటే ప్రభుత్వ విధానానికి సంబంధించిన విషయమే ఎక్కువ.

యాదృచ్ఛికంగా, NIA మొదట UAPAను ప్రయోగించినప్పటికీ, ఈ ఏడాది తన భారత పర్యటన సందర్భంగా అమెరికా విదేశాంగ కార్యదర్శి మార్కో రూబియో స్వయంగా వాన్‌డైక్ నిర్బంధం విషయాన్ని న్యూఢిల్లీ దృష్టికి తీసుకురావడంతో ఆ చట్టం కింద అభియోగాలు మోపడం నుంచి వెనక్కి తగ్గింది. వాన్‌డైక్, ఉక్రేనియన్లకు బెయిల్ పొందడంలో, విదేశాలకు వెళ్లేందుకు అనుమతి పొందడంలో ఎన్ఐఏ కోర్టు ఉత్తర్వు కీలకపాత్ర పోషించింది.

వ్యూహాత్మక అధ్యయనాల నిపుణుడు బ్రహ్మ చెల్లనీ ప్రకారం.. భారత్ ను "శాశ్వత మెతక రాజ్యం"గా అభివర్ణించాడు. అమెరికన్ డీప్ స్టేట్ ఏజెంట్ అయిన వాన్‌డైక్‌ను, ఆరుగురు ఉక్రేనియన్లను భారత్ నుంచి నిశ్శబ్దంగా వెళ్ళనివ్వాలనే నిర్ణయం "కేవలం ఒక వివిక్త చట్టపరమైన వెనుకడుగు కంటే ఎక్కువ" అని ఆయన సరిగ్గానే గమనించారు.

"ఇది ఒక సుదీర్ఘమైన, ఇబ్బందికరమైన సంప్రదాయానికి చెందినది. దీనిలో న్యూఢిల్లీ తన కఠినమైన క్రిమినల్ చట్టాలను ప్రయోగించి, భౌగోళిక రాజకీయ ఒత్తిడి పెరిగినప్పుడు వెనకడుగు వేస్తుంది," అని చెల్లనీ అంటారు. ఆయన వాదనలో నిజం ఉంది.

ఇందిరా, రాజీవ్ గాంధీల కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వాల నుంచి ప్రస్తుత కఠిన వైఖరి అవలంబిస్తున్న నరేంద్ర మోదీ ప్రభుత్వం వరకు, ప్రారంభంలో ఛాతీ చరుచుకుని విజయగర్వం ప్రదర్శించిన తర్వాత ఒత్తిడికి లొంగిపోవడం భారత ప్రతిస్పందనలో మినహాయింపు కాకుండా ఒక నమూనాగా మారింది.

ఈ సంఘటన ఒక సుపరిచితమైన నమూనాను గుర్తు చేస్తుంది. భోపాల్ గ్యాస్ దుర్ఘటన, పురూలియా ఆయుధాల జారవిడిచే వ్యవహారం నుంచి ఇటాలియన్ మెరైన్‌లకు సంబంధించిన ఎన్రికా లెక్సీ కేసు, బోఫోర్స్ కుంభకోణంలో ఒట్టావియో క్వాట్రోచి తప్పించుకోవడం వరకు, దౌత్యపరమైన లేదా వ్యూహాత్మక ఒత్తిడి కారణంగా విదేశీ పౌరులు లేదా సంస్థలపై జరిగే ఉన్నత స్థాయి క్రిమినల్ విచారణలు నీరుగారిపోవడం, విడిచిపెట్టబడటం లేదా ప్రాముఖ్యత లేకుండా పోవడం భారతదేశం పదేపదే చూసింది.

“వేర్వేరు కేసులు, వేర్వేరు భారత ప్రభుత్వాలు, కానీ అదే తత్వం పదే పదే రిపీట్ అవుతూ ఉంది. శక్తివంతమైన విదేశీ ప్రయోజనాలు ప్రమేయం ఉన్నప్పుడు జవాబుదారీతనాన్ని అమలు చేయడంలో భారత్ ఎందుకు తరచుగా విఫలమవుతుంది, దానిని ఇంత బలహీనమైన దేశంగా మార్చేది ఏమిటి?” అని చెల్లనీ ప్రశ్నిస్తున్నారు.

పురూలియా ఆయుధాల జారవిడిచే కేసు విదేశాల నుంచి వచ్చే ఒత్తిడిని తట్టుకోలేకపోవడం అనే ఈ జాతీయ ధోరణికి ఈ రచయిత వ్యక్తిగత సాక్షి. 1995 పురూలియా ఆయుధాల జారవిడిచే కేసును బీబీసీ విలేకరిగా కవర్ చేసిన అనుభవంతో, పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని పురూలియాలో భారీ ఆయుధాల సరుకును జారవిడిచినందుకు బ్రిటిష్ ఆయుధ స్మగ్లర్ పీటర్ బ్లీచ్‌కు యావజ్జీవ కారాగార శిక్ష విధించిన తర్వాత, అటల్ వాజ్‌పేయి ప్రభుత్వం రాష్ట్రపతి క్షమాభిక్షతో అతడిని వదిలిపెట్టడంతో, కోల్‌కతాలోని సీబీఐ కార్యాలయంలో నెలకొన్న నిరాశ, స్వయంకృతాపరాధ వాతావరణం నాకు ఇప్పటికీ గుర్తుంది.

ఐదు, ఆరు దేశాల నుంచి సాక్ష్యాధారాలు సేకరించి, పటిష్టమైన కేసును ప్రవేశపెట్టడానికి సీబీఐ అధికారులు తీవ్రంగా శ్రమించారు, కానీ అదంతా వృధా అయింది. పురూలియా సూత్రధారి కిమ్ డేవీ (అసలు పేరు: నీల్స్ హోల్క్)ని అతని జైలు శిక్షను ఎదుర్కోవడానికి భారత్ కు తీసుకురాలేకపోయారు, ఎందుకంటే అతని దేశమైన డెన్మార్క్ సహకరించడానికి నిరాకరించింది.