850 సీట్ల లక్ష్యం: ఎన్నికల లెక్కలతో మహిళా కోటా బిల్లులు ముందుకు?

మహిళా రిజర్వేషన్ల కోసం కేంద్రం చేస్తున్న తాజా ప్రయత్నం, నియోజకవర్గాల పునర్విభజనను వేగవంతం చేయడానికి ఒక ముసుగు మాత్రమేనా ? ఈ చర్య ఉత్తర రాష్ట్రాలకు అనుకూలంగా రాజకీయ సమతుల్యతను గణనీయంగా మార్చగలదా? హడావిడిగా ఏర్పాటు చేసిన ప్రత్యేక సమావేశంలో మూడు ముసాయిదా బిల్లులను ప్రవేశపెట్టాలన్న కేంద్రం నిర్ణయం తీవ్ర వ్యతిరేకతను ఎదుర్కొంటోంది. ప్రతిపాదిత మార్పుల చుట్టూ ఉన్న రాజకీయాలు, పర్యవసానాలు, ఆందోళనలను విశ్లేషించడానికి 'ది ఫెడరల్' పత్రిక తన రాజకీయ సంపాదకుడు పునీత్ నికోలస్ యాదవ్‌తో మాట్లాడింది.

ప్రశ్న: కేంద్రం ఈ బిల్లులను ఇప్పుడు ఎందుకు హడావుడిగా ప్రవేశపెడుతోంది?

జవాబు: మహిళా రిజర్వేషన్ అమలులో ఆలస్యం జరగకుండా ఉండేందుకు ఈ బిల్లులను వేగంగా తీసుకువస్తున్నామని కేంద్ర ప్రభుత్వం చెబుతోంది. 2023లో చేసిన ప్రకటన ప్రకారం..ఆలస్యం అయితే 2029 లోక్‌సభ ఎన్నికల వరకు అమలు జరగకపోవచ్చని వాదిస్తోంది. అయితే విమర్శకులు ఈ వాదనను తప్పుదారి పట్టించేదిగా అభివర్ణిస్తున్నారు. మహిళా రిజర్వేషన్ చట్టానికి స్పష్టమైన కాలపరిమితి లేదని, 30 నెలలు ఆలస్యం చేసిన ప్రభుత్వం.. ఇప్పుడు హడావుడి చేయడం అనుమానాస్పదంగా ఉందని అంటున్నారు. అదనంగా, ఎన్నికలు జరుగుతున్న సమయంలోనే ప్రత్యేక సమావేశం ఏర్పాటు చేయడం వెనుక రాజకీయ ఉద్దేశాలు ఉన్నాయన్న అభిప్రాయాలు వ్యక్తమవుతున్నాయి.

ప్రశ్న: మహిళా రిజర్వేషన్‌ను డీలిమిటేషన్‌తో ఎందుకు ముడిపెట్టారు?

జవాబు: మహిళా రిజర్వేషన్‌కు అన్ని రాజకీయ పార్టీలు మద్దతు ఇస్తున్నాయి. కానీ అదే సమయంలో నియోజకవర్గాల పునర్విభజన (డీలిమిటేషన్)పై తీవ్ర విభేదాలు ఉన్నాయి. ప్రభుత్వం ఈ రెండు అంశాలను ఒకే చట్టంలో కలిపి ప్రవేశపెట్టడం వల్ల, ఒకదాన్ని వ్యతిరేకించాలంటే మరొకదానిపై కూడా ప్రభావం పడే పరిస్థితి ఏర్పడింది. ప్రతిపక్షం అభిప్రాయం ప్రకారం, మహిళా రిజర్వేషన్‌ను ముసుగుగా ఉపయోగించి డీలిమిటేషన్‌ను ముందుకు నెట్టే ప్రయత్నం జరుగుతోంది.

ప్రశ్న: ప్రతిపక్షం ఈ రెండు అంశాలను వేరు చేయగలదా?

జవాబు: సిద్ధాంతపరంగా ఇది సాధ్యమే. మహిళా రిజర్వేషన్‌కు మద్దతు ఇస్తూనే, డీలిమిటేషన్ విధానాన్ని వ్యతిరేకించవచ్చు. కానీ పార్లమెంటులో ఈ రెండు అంశాలు ఒకే రాజ్యాంగ సవరణలో భాగంగా ఉండటంతో, వాటిని వేరు చేయడం చాలా కష్టం. ప్రతిపక్షం ఈ బిల్లును వ్యతిరేకిస్తే, మహిళా రిజర్వేషన్‌కు కూడా అడ్డుపడినట్లవుతుంది. ఇది రాజకీయంగా వారికి నష్టంగా మారే అవకాశం ఉంది.

ప్రశ్న: ప్రతిపక్షం ఏకమైతే బిల్లును అడ్డుకోగలదా?

జవాబు: ఇది ప్రతిపక్షానికి పెద్ద సవాలు. అన్ని పార్టీలు ఒకే వ్యూహంతో ముందుకు వస్తే కొంతవరకు ప్రభావం చూపగలవు. అయితే మహిళా రిజర్వేషన్ అంశం ప్రజల్లో సానుకూలత కలిగించడంతో, బిల్లును పూర్తిగా వ్యతిరేకించడం వారికి రాజకీయంగా ప్రమాదకరం. ప్రాంతీయ పార్టీలు తమ రాష్ట్ర ప్రయోజనాల దృష్ట్యా వేర్వేరు వైఖరులు తీసుకోవడం వల్ల ఏకాభిప్రాయం సాధించడం కష్టమవుతుంది.

ప్రశ్న: బీజేపీకి ఇందులో రాజకీయ లాభం ఉందా?

జవాబు: విశ్లేషకుల అభిప్రాయం ప్రకారం, ఈ నిర్ణయం బీజేపీకి తక్షణ రాజకీయ లాభాలు ఇవ్వవచ్చు. ప్రత్యేకంగా ఉత్తర భారత రాష్ట్రాల్లో పార్టీకి బలమైన స్థానం ఉండటం వల్ల, డీలిమిటేషన్ ద్వారా ఆ రాష్ట్రాల్లో సీట్లు పెరిగే అవకాశం ఉంది. ఇది భవిష్యత్తులో ఎన్నికల ఫలితాలపై ప్రభావం చూపవచ్చు.

ప్రశ్న: డీలిమిటేషన్ సూత్రంపై ప్రధాన ఆందోళనలు ఏమిటి?

జవాబు: ఈ బిల్లులో 2011 జనగణనను స్పష్టంగా ప్రామాణికంగా పేర్కొనలేదు. దీని వల్ల భవిష్యత్తులో ప్రభుత్వం ఏ జనగణన డేటాను ఉపయోగించాలో స్వేచ్ఛగా నిర్ణయించవచ్చు. అలాగే, అన్ని రాష్ట్రాలకు సమానంగా సీట్ల పెంపు ఉంటుందనే హామీ లేదు.జనాభా ఆధారంగా మాత్రమే పునర్విభజన జరిగితే, దక్షిణ రాష్ట్రాలు మరియు చిన్న రాష్ట్రాలు నష్టపోయే అవకాశం ఉంది. ఉత్తర రాష్ట్రాలు లాభపడే పరిస్థితి ఏర్పడుతుంది.

ప్రశ్న: కొత్త విధానం గతంతో పోలిస్తే ఎలా భిన్నంగా ఉంది?

జవాబు: కొత్త విధానం కార్యనిర్వాహక వర్గానికి ఎక్కువ అధికారాలను ఇస్తుందనే విమర్శ ఉంది. డీలిమిటేషన్ కమిషన్ నివేదిక గెజెట్‌లో ప్రచురితమైన తర్వాత, దాన్ని కోర్టులో సవాలు చేయలేరు. గతంలో పార్లమెంటరీ ఆమోదం అవసరం ఉండేది. ఇప్పుడు ఆ రక్షణ తొలగించినట్లు కనిపిస్తోంది. అదనంగా, డీలిమిటేషన్ ప్రక్రియను జనగణనతో కచ్చితంగా ముడిపెట్టలేదు. ఎప్పుడైనా అమలు చేసే అవకాశం ఉంది.

ప్రశ్న: మహిళా రిజర్వేషన్ అమలు ఎలా ఉంటుంది?

జవాబు: ఈ రిజర్వేషన్ రొటేషన్ పద్ధతిలో అమలవుతుంది. 15 సంవత్సరాల పాటు అమల్లో ఉంటుంది. రిజర్వ్ చేయబడే సీట్ల సంఖ్య, మొత్తం లోక్‌సభ సీట్ల సంఖ్యపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఓబీసీ మహిళలకు ప్రత్యేక కోటా ప్రస్తుతం ఉండే అవకాశం తక్కువగా కనిపిస్తోంది, ఎందుకంటే కుల గణన డేటా ఇంకా అందుబాటులో లేదు.

ప్రశ్న: ఇది పెద్ద రాజకీయ వ్యూహంలో భాగమా?

జవాబు: విశ్లేషకుల ప్రకారం, ఇది విస్తృత రాజకీయ వ్యూహంలో భాగంగా ఉండవచ్చు. ఎన్నికల కమిషన్ నియామక విధానంలో మార్పులు, ఓటర్ల జాబితా సవరణలు, ఇప్పుడు డీలిమిటేషన్—ఇవి అన్నీ కలిసి ఎన్నికల వ్యవస్థపై ప్రభావం చూపే చర్యలుగా భావిస్తున్నారు. డీలిమిటేషన్ కేవలం సీట్ల సంఖ్యను మాత్రమే కాదు, నియోజకవర్గాల సరిహద్దులను కూడా మార్చుతుంది. ఇది ఎన్నికల ఫలితాలను ప్రభావితం చేసే అవకాశం ఉంది.

ప్రశ్న: ప్రతిపక్షం ఇప్పుడు ఎందుకు తీవ్రంగా స్పందిస్తోంది?

జవాబు: ఇప్పటివరకు డీలిమిటేషన్‌పై సంకేతాలు ఉన్నప్పటికీ, స్పష్టమైన వివరాలు లేవు. ఇటీవల బిల్లుల రూపంలో వివరాలు బయటకు రావడంతో, ప్రతిపక్షం ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తోంది. స్పష్టత లేకుండా ప్రజాభిప్రాయాన్ని సమీకరించడం కష్టం కావడంతో, ఇప్పుడు వారు మరింత దూకుడుగా స్పందిస్తున్నారు.

మొత్తంగా చూస్తే..మహిళా రిజర్వేషన్, డీలిమిటేషన్ బిల్లులు కలిసి రావడం రాజకీయంగా పెద్ద చర్చకు దారితీసింది. ఒకవైపు మహిళా సాధికారత, మరోవైపు ప్రాతినిధ్య సమతుల్యత-ఈ రెండింటి మధ్య సమన్వయం ఎలా సాధిస్తారనేది రాబోయే పార్లమెంట్ చర్చల్లో కీలకం కానుంది.