నోయిడాలో టెక్కీ మృతి: విపత్తు వ్యవస్థ వైఫల్యమా?

నోయిడా(Noida) సెక్టార్–150లో యువరాజ్ ప్రయాణిస్తున్న కారు జనవరి 17న లోతైన కాలువలో పడిపోయింది. వెంటనే కారు పైకప్పు తెరిచి వాహనం మీద నిలబడ్డ యువరాజ్ తనను కాపాడాలని వేడుకున్నాడు. ఘటనా స్థలానికి చేరుకున్న దాదాపు 200 NDRF, SDRF సిబ్బంది రెండు గంటల పాటు నీళ్లలోకి దిగకపోవడంతో చివరకు యువరాజ్ నీట మునిగి ప్రాణాలు కోల్పోయాడు.

ప్రత్యక్ష సాక్షులు, మీడియా కథనాల ప్రకారం.. పొగమంచు, చల్లటి నీరు, లోతు తెలియకపోవడం లాంటి కారణాలతో రెస్క్యూ సిబ్బంది మెహతాను కాపాడేందుకు వెనుకాడారు. తాళ్లు సరిపోకపోవడం, క్రేన్లు సమయానికి చేరుకోలేకపోవడం, నిచ్చెనలు చిన్నవిగా ఉండడం వంటి పరికర లోపాలు కూడా బయటపడ్డాయి. ఘటనా స్థలంలో శిక్షణ పొందిన రెస్క్యూ బృందాలు మౌన ప్రేక్షకులుగా ఉండిపోగా..మెహతాను రక్షించేందుకు ఒక డెలివరీ ఏజెంట్ మాత్రమే ముందుకు రావడం ప్రజల ఆగ్రహానికి దారి తీసింది.

ఈ ఘటన భారతదేశ విపత్తు నిర్వహణ వ్యవస్థలోని లోపాలను మరోసారి బయటపెట్టింది. దేశానికి NDMA, రాష్ట్రాలకు SDMA బృందాలున్నా.. సమన్వయం లోపం, అమలులో జాప్యం, సరైన శిక్షణ, పరికరాల కొరత వల్ల అవి సమర్థవంతంగా పనిచేయడం లేదన్న భావన కలుగుతోంది.

కేంద్రీకృత వ్యవస్థపై అధికంగా ఆధారపడటం వల్ల SDRFలు అనేక సవాళ్లను ఎదుర్కొంటున్నాయి. ముఖ్యంగా పర్వత ప్రాంతాలు, వరదలు, ప్రమాదకర భూభాగాల్లో పనిచేసే సిబ్బందికి అధిక ప్రమాదం ఎదురవుతోంది. కమ్యూనికేషన్ విఫలమవడం, రహదారులు తెగిపోవడం వంటి కారణాలతో రెస్క్యూ ఆపరేషన్లు క్లిష్టమవుతున్నాయి.

విపత్తు నిర్వహణకు ప్రభుత్వం అధిక నిధులు కేటాయిస్తున్నా.. మౌలిక సదుపాయాలు, సాంకేతికత అందిపుచ్చుకోలేకపోవడం కనిపిస్తున్నాయి. చెన్నై వరదలు, కేరళ వరదలు ఇదే విషయాన్ని స్పష్టం చేశాయి.

రాష్ట్ర విపత్తు ప్రతిస్పందన దళాలు (SDRFలు) పనిచేస్తున్న పరిసరాలు అత్యంత క్లిష్టమైనవి. ముఖ్యంగా పర్వత ప్రాంతాలు, మారుమూల గ్రామాలు, వరదలు, కొండచరియలు విరిగిపడే ప్రాంతాల్లో రెస్క్యూ ఆపరేషన్లు తీవ్ర ప్రమాదాలతో కూడుకుని ఉంటాయి.

అత్యంత ఎత్తైన ప్రాంతాల్లో అంటే 15,000 అడుగుల కంటే ఎక్కువ ఎత్తులో పనిచేసే బృందాలు గడ్డకట్టే ఉష్ణోగ్రతలు, అధిక గాలులు, ఆక్సిజన్ లోపం వంటి సమస్యలను ఎదుర్కొంటాయి. ఈ పరిస్థితుల్లో సిబ్బంది శారీరకంగా, మానసికంగా తీవ్ర ఒత్తిడికి గురవుతారు.

మారుమూల ప్రాంతాల్లో లాజిస్టిక్ సమస్యలు పెద్ద సవాలుగా మారుతున్నాయి. రహదారులు లేనిచోట్ల, లేదా ప్రకృతి వైపరీత్యాలతో తెగిపోయిన ప్రాంతాల్లో, రెస్క్యూ బృందాలు తమకు అవసరమైన ఆహారం, వైద్య సామాగ్రి, అలాగే బాధితులకు అవసరమైన సరుకులను తామే మోసుకెళ్లాల్సి వస్తుంది.

ప్రమాదకరమైన భూభాగం మరో ప్రధాన సమస్య. కొండచరియలు విరిగిపడటం, హిమపాతాలు, బురదజల్లులు తరచుగా రక్షణ సిబ్బందిని బెదిరిస్తాయి. అస్థిరమైన వాలులు, మట్టి జారిపడే ప్రాంతాలు చిన్న పొరపాటు జరిగినా ప్రాణాపాయానికి దారి తీస్తాయి.

నీటి రక్షణ చర్యలు మరింత సంక్లిష్టంగా మారుతున్నాయి. వరదల సమయంలో డైవర్లు అధిక ప్రవాహం ఉన్న నీటిలో దాదాపు శూన్య దృశ్యమానతతో పని చేయాల్సి వస్తుంది.

ఇక కమ్యూనికేషన్, యాక్సెస్ వైఫల్యాలు మరో పెద్ద అడ్డంకి. ప్రకృతి వైపరీత్యాలు తరచుగా ఫోన్ నెట్‌వర్క్‌లు, ఇంటర్నెట్ లైన్లను దెబ్బతీస్తాయి. రోడ్లు మూసుకుపోవడంతో, ప్రభావిత గ్రామాలకు చేరుకోవడానికి రెస్క్యూ సిబ్బంది మైళ్ల కొద్దీ నడిచే పరిస్థితులు ఏర్పడుతున్నాయి.

ఇటీవల విపత్తు నిర్వహణ లోపాలు..

ఈ మధ్యకాలంలో జరిగిన కొన్ని విపత్తులు..భారత విపత్తు నిర్వహణ వ్యవస్థలోని లోపాలను స్పష్టంగా చూపించాయి. 2023లో జరిగిన చెన్నై వరదలు పట్టణ ప్రణాళిక వైఫల్యాలను బయటపెట్టాయి. చిత్తడి నేలలపై నియంత్రణలేని నిర్మాణాలు, ఆక్రమణలు వరదల తీవ్రతను పెంచినట్లు తేలింది. 2018 కేరళ వరదలు ముందస్తు హెచ్చరికల లోపం, స్థానిక స్థాయి సంసిద్ధత బలహీనతను బయటపెట్టాయి. వరదల సమయంలో సమన్వయం లోపించడం వల్ల నష్టాలు మరింత పెరిగినట్లు విమర్శలు వచ్చాయి.

‘ప్రత్యేక నిధులు కేటాయింపు..’

ఇక ఢిల్లీ విపత్తు నిర్వహణ యంత్రాంగం కూడా విమర్శల పాలైంది. 2011 నివేదిక ప్రకారం గతంలో ఉగ్రవాద దాడులు ఎదురైనప్పటికీ వ్యవస్థ అధికారిక అడ్డంకుల్లో చిక్కుకుపోయిందని పేర్కొంది. రెడ్‌టేప్ కారణంగా వేగవంతమైన చర్యలు తీసుకోవడంలో జాప్యం జరుగుతోందని స్పష్టం చేసింది. మొత్తం మీద ప్రమాదాల తీవ్రత, తరచుదనం అధికంగానే ఉన్నట్లు నిపుణులు చెబుతున్నారు. ఈ పరిస్థితుల్లో విపత్తు నిర్వహణకు నిధులు పెంచడంపై ప్రభుత్వం దృష్టి సారించింది. 15వ ఆర్థిక సంఘం విపత్తు ప్రతిస్పందన, ప్రమాద తగ్గింపు కోసం ప్రత్యేక నిధులు సృష్టించాలని సిఫార్సు చేసింది. దాని ప్రకారం 2021–26 కాలానికి SDRMFకు రూ.1,60,153 కోట్లు కేటాయించాలని సూచించింది. ఈ నిధుల్లో 80 శాతం ప్రతిస్పందనకు, 20 శాతం ఉపశమన చర్యలకు వినియోగించనున్నారు.

నోయిడా ఘటన ఒక కీలక ప్రశ్నను ముందుకు తెస్తోంది..యువరాజ్ మెహతా స్థానంలో ఒక VIP ఉంటే కూడా ఇదే నిర్లక్ష్యం జరిగేదా? వ్యవస్థలో మార్పు రాకపోతే ఇలాంటి విషాదాలు మళ్లీ మళ్లీ జరిగే అవకాశం ఉంది.