60 రోజుల రోడ్‌మ్యాప్‌పై అమెరికా-ఇరాన్ అంగీకారం

స్విట్జర్లాండ్‌లోని బర్గెన్‌స్టాక్‌లో సోమవారం తెల్లవారుజామున జరిగిన ఉన్నత స్థాయి చర్చల్లో అమెరికా, ఇరాన్ కీలక పురోగతి సాధించాయి. తుది శాంతి ఒప్పందానికి చేరుకునేందుకు 60 రోజుల కార్యాచరణ ప్రణాళికపై ఇరు దేశాలు అంగీకరించాయి. పాకిస్తాన్, ఖతార్ మధ్యవర్తిత్వంలో జరిగిన ఈ చర్చల్లో ఇతర కీలక అవగాహనలపైనా ముందడుగు పడింది. అయితే అమెరికా ఈ విషయాన్ని అధికారికంగా ఇంకా ధృవీకరించలేదు.

ఇరాన్, అలాగే మధ్యవర్తులైన పాకిస్తాన్, ఖతార్‌లు ఉన్నత స్థాయి చర్చల తొలి విడత ముగిసిందని ప్రకటించాయి. చర్చలు సానుకూలంగా, నిర్మాణాత్మక వాతావరణంలో జరిగాయని తెలిపాయి. తదుపరి సాంకేతిక చర్చల కోసం ప్రత్యేక యంత్రాంగాన్ని కూడా ఏర్పాటు చేసినట్లు వెల్లడించాయి. ఈ వారం మిగిలిన రోజుల్లో స్విట్జర్లాండ్‌లో తక్కువ స్థాయి సాంకేతిక చర్చలు కొనసాగుతాయని సంయుక్త ప్రకటనలో పేర్కొన్నాయి. ఆ చర్చల్లో పురోగతి సాధించిన తర్వాత ఉన్నత స్థాయి ప్రతినిధులు తిరిగి వచ్చి ఒప్పందాలపై సంతకాలు చేయనున్నట్లు తెలిపాయి.

కొద్దిసేపు వాకౌట్?

అయితే చర్చల మధ్య ఉద్రిక్తత కూడా చోటుచేసుకుంది. అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ ట్రూత్ సోషల్‌లో చేసిన హెచ్చరికలపై ఆగ్రహం వ్యక్తం చేస్తూ ఇరాన్ ప్రతినిధులు ఆదివారం జరిగిన చర్చల నుంచి కొద్దిసేపు వాకౌట్ చేసినట్లు సమాచారం. హోర్ముజ్ జలసంధిని తెరవకపోతే ఇరాన్‌పై మళ్లీ దాడులు చేస్తామని, అవసరమైతే ఆ జలసంధిని అమెరికా స్వాధీనం చేసుకుంటుందని ట్రంప్ వ్యాఖ్యానించారు. ఇరాన్ మద్దతు ఉన్న గుంపులపై కూడా ఆయన తీవ్ర వ్యాఖ్యలు చేశారు. దీంతో చర్చల వాతావరణం క్షణికంగా ఉద్రిక్తమైంది.

ట్రంప్ వ్యాఖ్యలపై ఇరాన్ ప్రధాన సంధానకర్త మొహమ్మద్ బఘేర్ ఖాలిబాఫ్ స్పందిస్తూ, అమెరికా తన ప్రకటనల విషయంలో మరింత జాగ్రత్తగా ఉండటం మంచిదని అన్నారు. తమ సాయుధ దళాలు అవసరమైతే భిన్నంగా ప్రతిస్పందించేందుకు సిద్ధంగా ఉన్నాయని కూడా హెచ్చరించారు. అయితే ఆ తర్వాత ఇరాన్ విదేశాంగ మంత్రి సయ్యద్ అబ్బాస్ అరాఘ్చి చర్చల్లో గణనీయమైన పురోగతి జరిగిందని పేర్కొన్నారు. లెబనాన్ యుద్ధాన్ని ముగించేందుకు పాకిస్తాన్, ఖతార్ మధ్యవర్తిత్వం ఫలితాన్నిస్తోందని ఆయన అన్నారు.

చర్చల సందర్భంగా ఒక ఉన్నత స్థాయి కమిటీని ఏర్పాటు చేశారు. మధ్యవర్తిత్వ ప్రక్రియపై ఈ కమిటీ రాజకీయ పర్యవేక్షణ అందిస్తుంది. ప్రధాన సంధానకర్తలు నేరుగా ఈ కమిటీకి నివేదించనున్నారు. అణు ఆంక్షలు, అవగాహన ఒప్పందం అమలు, వివాద పరిష్కారం వంటి అంశాలపై వర్కింగ్ గ్రూపులు పనిచేయనున్నాయి. యుద్ధంలో ఉన్న ఇరు దేశాల మధ్య 60 రోజుల్లో తుది ఒప్పందం కుదిరేలా కార్యాచరణ ప్రణాళికను రూపొందించడం ఈ కమిటీ ప్రధాన లక్ష్యంగా నిర్ణయించింది.

హోర్ముజ్ జలసంధి గుండా వాణిజ్య నౌకలు సురక్షితంగా ప్రయాణించేలా అమెరికా, ఇరాన్‌ల మధ్య ప్రత్యేక కమ్యూనికేషన్ లైన్‌ను కూడా ఏర్పాటు చేయాలని నిర్ణయించారు. సంఘటనలు, అపార్థాలు తగ్గించడం దీని లక్ష్యం. అదేవిధంగా లెబనాన్‌కు సంబంధించి ఒక డీ-కాన్ఫ్లిక్షన్ సెల్‌ను ఏర్పాటు చేయడానికి కూడా ఇరు దేశాలు అంగీకరించాయి. దీనికి పాకిస్తాన్, ఖతార్‌లు సహకరిస్తాయి. లెబనాన్‌లో సైనిక చర్యలు ముగిసేలా, అవగాహన ఒప్పందానికి కట్టుబడి ఉండేలా ఈ వ్యవస్థ పనిచేయనుంది.

ఈ డీ-కాన్ఫ్లిక్షన్ సెల్‌లో లెబనాన్ ప్రభుత్వానికీ పాత్ర ఉంటుందని పాకిస్తాన్, ఖతార్ సంయుక్త ప్రకటన తెలిపింది. అయితే లెబనాన్‌లో ఇరాన్ మద్దతు ఉన్న హిజ్బుల్లా మిలీషియా, మరోవైపు ఉత్తర ఇజ్రాయెల్‌పై దాడులు చేస్తున్న మిలిటెంట్లపై తాము చర్యలు కొనసాగిస్తామని చెబుతున్న ఇజ్రాయెల్ మధ్య పోరును ఆపేందుకు ఇది సరిపోతుందా అన్నది ఇంకా స్పష్టంగా లేదు. ఇదే రాబోయే చర్చలకు కీలక పరీక్షగా భావిస్తున్నారు.

చర్చల అనంతరం అరాఘ్చి స్పందిస్తూ, లెబనాన్ యుద్ధాన్ని ముగించే దిశగా కీలక పురోగతి సాధించామని అన్నారు. అయితే అక్కడ ఘర్షణ నివారణ వ్యవస్థ వాస్తవంగా పనిచేస్తుందా లేదా అనేదే ఇప్పటి అవగాహనలకు మొదటి నిజమైన పరీక్ష అవుతుందని చెప్పారు. ఇరాన్ యుద్ధాన్ని ముగించేందుకు శాశ్వత ఒప్పందాన్ని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్న 60 రోజుల దౌత్య ప్రక్రియకు ఈ చర్చలు నాంది పలికారని ఆయన వ్యాఖ్యానించారు.

ఇదిలా ఉండగా, హోర్ముజ్ జలసంధి విషయంలో కూడా ఇరు దేశాల మధ్య భిన్నాభిప్రాయాలు కొనసాగుతున్నాయి. ఇరాన్ వారాంతంలో మళ్లీ జలసంధిని మూసివేసినట్లు చెబుతుండగా, వాణిజ్య రవాణా కొనసాగుతోందని అమెరికా పేర్కొంది. ఇదే అంశం చర్చలలో ఒక ప్రధాన వివాదంగా మారింది. ప్రపంచ ఇంధన రవాణాకు కీలకమైన ఈ జలసంధి పరిస్థితి అంతర్జాతీయ మార్కెట్లను కూడా ప్రభావితం చేస్తోంది.

ఇరాన్ ప్రభుత్వ మీడియా ప్రకారం, అమెరికా ఉపాధ్యక్షుడు జేడీ వాన్స్, ప్రత్యేక ప్రతినిధి స్టీవ్ విట్కాఫ్, ట్రంప్ అల్లుడు జారెడ్ కుష్నర్ తదితరులు ఇరాన్ ప్రతినిధులతో సుమారు 80 నిమిషాలపాటు సమావేశమయ్యారు. ఈ చర్చల ద్వారా తాత్కాలిక అవగాహనను శాశ్వత శాంతి ఒప్పందంగా మార్చగలమా లేదా అన్నదే ఇప్పుడు ప్రధాన ప్రశ్నగా మారింది.